Umowa o wolnym handlu EAEU–ZEA wchodzi w życie, zmieniając szlaki handlu rolno-spożywczego w Eurazji
Nowa umowa o wolnym handlu EAEU–ZEA obniża cła na większość produktów rolno-spożywczych, zmieniając handel zbożem, mięsem, nabiałem i olejem słonecznikowym w Eurazji przez huby reeksportowe ZEA.
Wejście w życie 6 października 2026 r. Umowy o partnerstwie gospodarczym (EPA) między Euroazjatycką Unią Gospodarczą (EAEU) a Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi tworzy nowy bezcłowy korytarz dla szerokiego koszyka produktów rolnych i spożywczych. Preferencyjny dostęp obejmujący ponad 85–86% linii taryfowych oraz do 96–98% wartości wymiany handlowej ma przekierować przepływy zbóż, mięsa, nabiału, oleju słonecznikowego i innych produktów rolno-przemysłowych przez huby logistyczne ZEA. Prawdopodobnie wzmocni to rolę ZEA jako bramy reeksportowej do Azji, regionu MENA i Afryki, jednocześnie nasilając konkurencję wobec dostawców obecnie obsługujących te rynki z innych kierunków.
Strefa wolnego handlu EAEU–ZEA zwiększy handel rolno-spożywczy
EPA między ZEA a pięcioma członkami EAEU — Rosją, Kazachstanem, Białorusią, Armenią i Kirgistanem — oficjalnie weszła w życie 6 października 2026 r., po ratyfikacji przez wszystkie strony i okresie przejściowym. Umowę podpisano w Mińsku 27 czerwca 2025 r.; ustanawia ona ramy wolnego handlu zgodne z zasadami WTO, znosząc lub obniżając cła na ponad 85% towarów.
Rosyjscy urzędnicy informują, że bezcłowy reżim obejmuje obecnie 95% rosyjskiego eksportu do ZEA, a średnie stawki celne spadają z 4% do 1,4%, co ma przynieść rosyjskim przedsiębiorstwom szacunkowe roczne oszczędności w wysokości około 9 mld RUB. Do kluczowych produktów rolno-spożywczych uzyskujących bezcłowy dostęp należą mięso, ryby, nabiał, olej słonecznikowy i nawozy, obok towarów przemysłowych. Euroazjatycka Komisja Gospodarcza wskazuje produkty rolne — zboża, mięso, drób, jaja, nabiał, wyroby cukiernicze, oleje roślinne i miód — jako priorytetowe sektory eksportowe na rynek ZEA.
Bezpośredni wpływ na rynek
Wraz z wejściem EPA w życie dostawcy z EAEU uzyskują preferencyjny dostęp do ponad 86% linii taryfowych i około 96% obecnej wartości dwustronnego handlu towarami, podczas gdy źródła EAEU szacują, że docelowo preferencje obejmą do 98% eksportu EAEU do ZEA. Znacząco poprawia to marże eksportu pszenicy, jęczmienia, kukurydzy, mięsa, nabiału i olejów roślinnych, w tym oleju słonecznikowego, na rynek emiracki.
W zakresie logistyki umowa ma usprawnić procedury celne i ograniczyć bariery pozataryfowe, zapewniając szybszą odprawę oraz niższe koszty transakcyjne dla ładunków masowych i kontenerowych przesyłek żywności. W krótkim terminie handlowcy mogą odnotować zwiększony popyt spot na ładunki pochodzące z EAEU kierowane do Jebel Ali i innych portów ZEA, przy czym ZEA umocnią swoją rolę jako hub konsolidacyjny i reeksportowy dla eurazjatyckich produktów spożywczych trafiających na szersze rynki Bliskiego Wschodu, Azji Południowej i Afryki Wschodniej.
Ekskluzywne commodities na CMBroker
Zakłócenia w łańcuchu dostaw
Zmiana polityki nie powoduje natychmiastowych fizycznych wąskich gardeł, ale zmienia bodźce dotyczące tras przewozu. W miarę kierowania większych ilości zbóż, mięsa i oleju słonecznikowego z EAEU do portów ZEA na preferencyjnych warunkach celnych przepustowość terminali i popyt na magazyny w Zatoce Perskiej mogą się zmniejszyć, szczególnie w szczytowych okresach eksportu po żniwach z regionu Morza Czarnego i Azji Centralnej.
W średnim terminie zwiększone przepływy z EAEU tranzytujące przez ZEA mogą przekierować wolumeny, które wcześniej trafiały bezpośrednio do importerów na Lewancie, w Afryce Północnej lub Azji Południowej, potencjalnie zmieniając wzorce frachtowe i alokację statków. EPA wyraźnie obejmuje również współpracę w zakresie logistyki i łańcuchów dostaw, sygnalizując prawdopodobne inwestycje w nowe agroterminale, magazyny i infrastrukturę chłodniczą zarówno w ZEA, jak i państwach EAEU, co może dodatkowo umocnić pozycję ZEA jako regionalnego hubu bezpieczeństwa żywnościowego.
Potencjalnie dotknięte rynki towarowe
- Pszenica, jęczmień, kukurydza: Preferencyjne stawki celne dla zbóż z EAEU powinny zwiększyć konkurencyjność rosyjskiego i kazachskiego ziarna w przetargach ZEA oraz na reeksportowanych rynkach mąki i pasz w Zatoce Perskiej i Afryce Wschodniej.
- Olej słonecznikowy i nasiona oleiste: Bezcłowy dostęp dla oleju słonecznikowego i produktów powiązanych może skierować większe ilości oleju słonecznikowego z regionu Morza Czarnego przez porty ZEA, wpływając na regionalne benchmarki cenowe i spready względem konkurencyjnych źródeł, takich jak oleje roślinne z UE i Ameryki Południowej.
- Mięso i drób: Rosyjskie i inne produkty mięsne, drobiowe oraz produkty uboczne z EAEU uzyskają korzystniejsze traktowanie taryfowe, wzmacniając ich pozycję cenową w wrażliwym cenowo segmencie białka na rynku ZEA.
- Nabiał i wyroby cukiernicze: Niższe cła na nabiał, wyroby cukiernicze i przetworzoną żywność z EAEU zwiększą ich konkurencyjność wobec dostawców z UE i Oceanii w sektorach handlu detalicznego i gastronomii w ZEA.
- Rośliny strączkowe i suszone warzywa: Ciecierzyca, groch, soczewica i fasola od producentów z EAEU uzyskają preferencyjny dostęp, co potencjalnie zmieni źródła zaopatrzenia regionalnych nabywców w GCC i sąsiednich rynkach importowych wykorzystujących ZEA jako bazę dystrybucyjną.
- Nawozy: Obniżone cła na nawozy z EAEU wwożone do ZEA mogą wspierać bardziej konkurencyjne dostawy składników odżywczych dla regionalnego rolnictwa oraz przepływy reeksportowe do pobliskich rynków.
Znaczenie dla handlu regionalnego
Dwustronny handel produktami nie naftowymi między ZEA a EAEU osiągnął w 2025 r. około 33,6 mld USD, co oznacza wzrost o 16% w ujęciu rocznym; znaczną część stanowił reeksport z ZEA do państw trzecich. Wraz ze spadkiem ceł i uproszczeniem procedur ZEA są dobrze przygotowane do pogłębienia swojej roli jako platformy redystrybucji produktów rolno-spożywczych z EAEU do Azji, Afryki i szerszego regionu MENA.
Tradycyjni dostawcy zbóż, olejów roślinnych, mięsa i nabiału na rynki Zatoki Perskiej — w tym eksporterzy z UE, Ameryki Północnej i Południowej oraz Ukraina w przypadku oleju słonecznikowego — mogą stanąć w obliczu silniejszej konkurencji, szczególnie tam, gdzie przewagi frachtowe i elastyczność reeksportu faworyzują produkty z EAEU kierowane przez emirackie porty. Beneficjentami po stronie eksportowej będą prawdopodobnie rosyjscy i kazachscy producenci oraz przetwórcy zbóż i nasion oleistych, przetwórcy mięsa w całej EAEU oraz operatorzy logistyczni w obu regionach, podczas gdy eksporterzy bez preferencyjnego dostępu mogą stracić część udziałów w rynku ZEA i na rynkach docelowych reeksportu.
Perspektywy rynkowe
W najbliższym terminie wejście EPA w życie powinno działać jako czynnik strukturalny, a nie wyłącznie spekulacyjny: handlowcy będą stopniowo optymalizować przepływy, a różnice bazowe i wartości dostaw CFR do portów ZEA dostosują się do niższych kosztów celnych ładunków z EAEU. Wpływ na ceny będzie prawdopodobnie najbardziej widoczny w wartościach dostaw pszenicy, jęczmienia i oleju słonecznikowego do Zatoki Perskiej oraz w relatywnej konkurencyjności mięsa i nabiału z EAEU względem konkurencyjnych źródeł.
W nadchodzących miesiącach uczestnicy rynku będą monitorować tempo wdrażania procedur celnych, rzeczywisty zakres objętych preferencjami linii taryfowych oraz wszelkie towarzyszące zmiany w procedurach sanitarnych i fitosanitarnych. Postępy w planowanych inwestycjach logistycznych i magazynowych w ramach umowy mogą dodatkowo obniżyć koszty transakcyjne, umacniając status ZEA jako hubu bezpieczeństwa żywnościowego i reeksportu eurazjatyckich surowców rolnych.
Analiza rynkowa CMB
EPA EAEU–ZEA oznacza istotną zmianę strukturalną w handlu surowcami rolnymi w Eurazji, utrwalając preferencyjny dostęp zbóż, olejów, produktów białkowych i przetworzonej żywności z EAEU do jednego z kluczowych regionalnych hubów logistycznych. Chociaż w krótkim terminie fizyczne zakłócenia są mało prawdopodobne, zmienione bodźce handlowe i niższe cła będą stopniowo przekierowywać wolumeny, zmieniając dynamikę konkurencji dla eksporterów z państw trzecich na rynki Zatoki Perskiej i sąsiednich regionów.
Dla handlowców i nabywców z branży spożywczej nowy reżim wymaga uważnego śledzenia programów eksportowych EAEU, przepływów reeksportowych z ZEA oraz zmieniających się relacji cen dostaw do kluczowych miejsc przeznaczenia w regionie MENA, Azji i Afryce. Pozycjonowanie się wzdłuż tego rozwijającego się korytarza — poprzez kontrakty dostaw z pochodzeniem z EAEU lub strategiczne wykorzystanie magazynów i zdolności reeksportowych ZEA — będzie kluczowe dla wykorzystania wartości wynikającej z umowy w segmencie oleju słonecznikowego, zbóż i szerzej rozumianego handlu rolno-spożywczego.