Uzbekistan zaostrza przepisy dotyczące bezpieczeństwa żywności i fitosanitarnych, aby pogłębić dostęp do rynku UE

Uzbekistan przyspiesza dostosowanie swojego systemu bezpieczeństwa żywności i przepisów fitosanitarnych do standardów Unii Europejskiej i WTO, dążąc do rozszerzenia eksportu produktów rolnych, utrzymania preferencji GSP+ i umocnienia swojej roli w łańcuchach dostaw żywności i produktów rolnych UE. Surowsze zasady dotyczące pochodzenia, identyfikowalności oraz zdrowia roślin i zwierząt mają wesprzeć eksport produktów wyżej przetworzonych, takich jak suszone owoce, rośliny strączkowe, zioła i świeże owoce oraz warzywa. Dla traderów surowcowych ten ruch sygnalizuje strukturalną zmianę w opcjach zaopatrzenia Europy z Azji Centralnej.

Nowa ofensywa regulacyjna następuje w momencie, gdy eksport Uzbekistanu do UE prawie potroił się od uzyskania statusu GSP+ w kwietniu 2021 r., zapewniającego bezcłowy lub obniżony cłowo dostęp dla ponad 6 200 kategorii produktów. Kraj włącza ponad 30 międzynarodowych norm fitosanitarnych do prawa krajowego i gruntownie przebudowuje instytucje sanitarne i fitosanitarne (SPS) w ramach procesu akcesji do WTO oraz nowej Ulepszonej umowy o partnerstwie i współpracy UE–Uzbekistan (EPCA), która tymczasowo weszła w życie 1 marca 2026 r.

Introduction

Uzbekistan rozpoczął kompleksową modernizację swojego systemu bezpieczeństwa żywności, weterynarii i zdrowia roślin, aby spełnić wymagania UE i WTO. Ostatnie zmiany regulacyjne obejmują nowe ustawy o bezpieczeństwie żywności, szersze stosowanie kontroli opartych na analizie ryzyka oraz włączenie ponad 30 międzynarodowych standardów SPS do ustawodawstwa krajowego. Utworzono również jednolity Komitet ds. Bezpieczeństwa Żywności, który ma koordynować politykę i egzekwowanie przepisów.

Działania te są ściśle powiązane z celem Taszkentu, jakim jest zakończenie akcesji do WTO w 2026 r. oraz wykorzystanie zarówno GSP+, jak i EPCA do rozszerzenia eksportu produktów rolno-spożywczych do UE. UE jest stosunkowo niewielkim, ale szybko rosnącym rynkiem: import produktów rolno-spożywczych UE27 z Uzbekistanu osiągnął 128 mln € w 2025 r., co oznacza wzrost o 71,8% rok do roku, i odpowiada już za 12,6% handlu UE–Uzbekistan.

Immediate Market Impact

W krótkim okresie bardziej rygorystyczne kontrole i wymogi certyfikacyjne mogą generować koszty zgodności i tarcia administracyjne dla eksporterów z Uzbekistanu, szczególnie dla mniejszych gospodarstw i przetwórców. Jednocześnie ograniczają one ryzyko odrzuceń na granicach, awaryjnych zakazów importu i szkód reputacyjnych na rynku UE, które mogą być silnie destabilizujące dla handlu suszonymi owocami i orzechami. Przejście od obowiązkowej państwowej rejestracji w kierunku certyfikacji opartej na analizie ryzyka dla produktów wysokiego ryzyka ma uprościć procedury i wspierać bardziej przewidywalne przepływy eksportowe.

Dla nabywców w UE modernizacja regulacyjna Uzbekistanu może poszerzyć bazę dostawców niektórych produktów niszowych i poza sezonem, szczególnie suszonych owoców, roślin strączkowych i specjalistycznych ziół. Wczesne oznaki dywersyfikacji są widoczne w rosnących dostawach do nowych kierunków w UE, takich jak Belgia, która w pierwszej połowie 2026 r. zaimportowała 807 ton produktów z Uzbekistanu o wartości ponad 1 mln USD. Z czasem dostosowanie się do norm SPS UE w ramach EPCA powinno również ułatwić szybsze odprawy i zmniejszyć liczbę kontroli partii towaru, co potencjalnie zawęzi premie za ryzyko logistyczne wbudowane w ceny kontraktowe.

Supply Chain Disruptions

Okres przejściowy wiąże się z ryzykiem wdrożeniowym. Gospodarstwa i pakownie, które nie posiadają międzynarodowo uznawanych certyfikatów, takich jak GlobalG.A.P. czy HACCP, mogą zostać tymczasowo wyłączone z łańcuchów dostaw do UE do czasu modernizacji zakładów i dokumentacji. Dotychczasowe wytyczne rządu podkreślały, że duże sieci detaliczne w UE zazwyczaj wymagają systemów uznanych przez Global Food Safety Initiative (GFSI), co podnosi poprzeczkę dla eksporterów z Uzbekistanu.

Wąskie gardła w procesie certyfikacji, zaległości audytowe i ograniczona przepustowość laboratoriów mogą spowolnić wydawanie dokumentów eksportowych, opóźniając wysyłki i powodując kumulację ładunków w kluczowych węzłach logistycznych. Wraz z wdrażaniem kontroli SPS na etapie produkcji, przetwarzania i eksportu, traderzy powinni spodziewać się bardziej napiętego harmonogramu wysyłek i potencjalnie dłuższych terminów realizacji w latach 2026–27. Po ustabilizowaniu się nowych systemów ryzyko nagłych zakłóceń spowodowanych incydentami niezgodności powinno jednak się zmniejszyć.

Commodities Potentially Affected

• Suszone winogrona (rodzynki) i suszone śliwki: Kluczowe pozycje eksportowe Uzbekistanu na rynek UE; surowsze wymogi dotyczące pozostałości środków, identyfikowalności i certyfikacji mogą początkowo ograniczyć liczbę kwalifikujących się dostawców, lecz skuteczne dostosowanie zapewni dostęp do premiumowych kanałów sprzedaży w sieciach supermarketów i wyższe wartości jednostkowe.
• Rośliny strączkowe (fasola, soczewica, ciecierzyca): Wzmocnione kontrole fitosanitarne dotyczące szkodników magazynowych i mykotoksyn są kluczowe dla dostaw masowych; poprawa standardów może uczynić pochodzenie uzbeckie bardziej konkurencyjnym wobec dostawców regionalnych z Azji Południowej i Centralnej.
• Suszone zioła i przyprawy: Ulepszone wymogi higieniczne i w zakresie zanieczyszczeń mogą odblokować popyt ze strony unijnych producentów żywności, którzy wymagają źródeł zgodnych z GFSI, pogłębiając różnicowanie jakości i różnice cenowe między pochodzeniem certyfikowanym i niecertyfikowanym.
• Świeże owoce i warzywa (melony, owoce pestkowe, warzywa): Harmonizacja z zasadami SPS UE, w tym strefowaniem i uznawaniem obszarów wolnych od szkodników, powinna stopniowo ułatwiać większą liczbę sezonowych dostaw świeżych produktów poprzez unijne huby dystrybucyjne.
• Przetworzone produkty rolno-spożywcze: W miarę pogłębiania się ustawodawstwa dotyczącego bezpieczeństwa żywności i kontroli opartych na analizie ryzyka, produkty o wyższej wartości dodanej, takie jak soki, przekąski i półprodukty, mogą łatwiej wchodzić na rynek w ramach preferencji GSP+, pod warunkiem spełnienia zasad pochodzenia i wymogów etykietowania.

Regional Trade Implications

Jeśli reformy Uzbekistanu zostaną skutecznie wdrożone, część eksportu ogrodniczego może zostać przekierowana z tradycyjnych rynków WNP i regionalnych na wyżej marżowe rynki UE. UE odpowiada już za około 12–13% jego handlu produktami rolno-spożywczymi; wysokie tempo wzrostu sugeruje, że udział ten wzrośnie wraz z postępem w dostosowywaniu standardów SPS i wdrażaniu EPCA.

Dla importerów z UE, szczególnie w krajach Beneluksu, Niemczech i Europie Środkowo-Wschodniej, Uzbekistan stanowi dodatkowe pochodzenie z regionu Azji Centralnej, które może uzupełniać lub częściowo zastępować dostawy z Turcji, Iranu i niektórych producentów śródziemnomorskich, zwłaszcza w segmencie suszonych owoców i fasoli. Konkurencyjne kierunki, które borykają się z wyższymi cłami lub częstszymi incydentami SPS, mogą tracić udział w określonych segmentach, jeśli uzbeccy dostawcy wykażą konsekwentną zgodność z przepisami i niezawodność logistyczną.

Market Outlook

W krótkim horyzoncie wpływ na rynek będzie prawdopodobnie mikro, a nie makro: dostosowania na poziomie przedsiębiorstw, wybiórcze opóźnienia wysyłek oraz wyraźniejszy podział między dostawcami spełniającymi wymogi i niespełniającymi ich. Efekty cenowe dla nabywców z UE mogą być umiarkowane, ale widoczne w premiach jakościowych i strukturze kontraktów, z większym naciskiem na długoterminowe partnerstwa i gwarancje identyfikowalności z kontrahentami z Uzbekistanu.

W średnim terminie zakończenie procesu akcesji do WTO oraz pełne wdrożenie przepisów SPS wynikających z EPCA może umocnić Uzbekistan jako stabilnego, opartego na zasadach dostawcę wybranych produktów ogrodniczych i specjalistycznych artykułów rolno-spożywczych. Traderzy będą monitorować tempo upowszechniania certyfikacji, zdolności laboratoriów i inspekcji oraz ewentualne głośne powiadomienia SPS lub przypadki szybkiego ostrzegania, które mogłyby sygnalizować wyzwania związane z wdrożeniem.

CMB Market Insight

Działania Uzbekistanu na rzecz wzmocnienia standardów bezpieczeństwa żywności i fitosanitarnych mają strategiczne znaczenie dla łańcuchów dostaw produktów rolno-spożywczych zorientowanych na UE. Choć faza przejściowa może generować pewne operacyjne tarcia i wybiórcze opóźnienia, ogólny kierunek zmian wskazuje na niższe ryzyko regulacyjne, wyższą jakość strumieni towarowych i szerszą bazę dostawców dla europejskich nabywców suszonych owoców, roślin strączkowych, ziół i świeżych produktów.

Dla traderów surowcowych i odbiorców przemysłowych reformy te uzasadniają ściślejsze zaangażowanie we współpracę z rozwijającymi się eksporterami z Uzbekistanu, szczególnie tymi inwestującymi w międzynarodowo uznawane certyfikaty i zintegrowane systemy identyfikowalności. Z czasem ten zwrot polityczny może zaostrzyć konkurencję w kluczowych segmentach rynku UE i w umiarkowanym stopniu przeobrazić regionalne wzorce handlu produktami ogrodniczymi o wysokiej wartości.