Wojna w Iranie i kryzys w Cieśninie Ormuz wywołują globalny szok na rynku diesla, zwiększając presję na łańcuchy dostaw rolnych

Ceny oleju napędowego i koszty frachtu gwałtownie wzrosły w następstwie wojny w Iranie i częściowej blokady Cieśniny Ormuz, ograniczając marże w globalnych łańcuchach dostaw rolnych. Utrzymujące się napięcia militarne, ataki na tankowce i skokowe wzrosty składek ubezpieczeniowych od ryzyka wojennego zwiększają koszty paliw i nawozów w momencie, gdy kluczowi producenci wchodzą w krytyczne okresy siewów i eksportu.

Podczas gdy debata polityczna koncentrowała się na odpowiedzialności za wzrost cen paliw, rynki towarowe reagują przede wszystkim na konkretne zakłócenia: ograniczenie przepływów ropy i LNG z Bliskiego Wschodu, podwyższone ryzyko transportu morskiego oraz, w ostatnim czasie, ukraińskie ataki dronowe na rosyjskie rafinerie, które dodatkowo zwiększają niepewność perspektyw dla diesla. Łącznie szoki te zmieniają struktury kosztów rolników, traderów i producentów żywności na całym świecie.

Wprowadzenie

Amerykańsko-izraelska kampania lotnicza przeciwko Iranowi, rozpoczęta 28 lutego 2026 r., a następnie działania Iranu mające na celu ograniczenie ruchu przez Cieśninę Ormuz, doprowadziły do najpoważniejszych od ponad dekady zakłóceń eksportu energii z Zatoki Perskiej. Żegluga przez cieśninę, przez którą zwykle przepływa około jednej piątej światowego zużycia ropy naftowej, została poważnie ograniczona, ponieważ ataki na statki i rosnące składki ubezpieczeniowe od ryzyka wojennego zniechęcają operatorów tankowców.

W tym samym czasie Ukraina wznowiła i zintensyfikowała ataki dronowe na rosyjskie rafinerie ropy i infrastrukturę paliwową, które już wcześniej znajdowały się pod presją wskutek wcześniejszych ataków ograniczających przerób i zdolności eksportowe. Nakładające się konflikty powodują globalne napięcia na rynku diesla i destylatów, bezpośrednio wpływając na produkcję rolną, logistykę lądową oraz morski handel zbożami, nasionami oleistymi, cukrem i innymi towarami żywnościowymi.

Bezpośredni wpływ na rynek

Najważniejszym krótkoterminowym skutkiem dla rynków towarowych jest gwałtowny wzrost kosztów diesla i paliwa żeglugowego. Średnia cena oleju napędowego na amerykańskich drogach wzrosła do około 6,28 USD za galon w tygodniu 19 października 2026 r., zgodnie z danymi opartymi na cotygodniowym badaniu amerykańskiej Energy Information Administration — około dwóch trzecich powyżej poziomów sprzed wojny i wyraźnie więcej niż na początku jesieni.

Na świecie ceny ropy Brent gwałtownie wzrosły po atakach z 28 lutego i późniejszym kryzysie w Cieśninie Ormuz, a początkowy rajd powyżej 100 USD za baryłkę na początku marca zwiększył marże rafineryjne na średnich destylatach. Chociaż rynki ropy od tego czasu częściowo się ustabilizowały, marże crack dla diesla pozostają podwyższone, ponieważ rafinerie i traderzy uwzględniają utrzymujące się ryzyko dla dostaw z Zatoki oraz dodatkowe zakłócenia wynikające z ukraińskich ataków na rosyjskie moce rafineryjne.

Rynki frachtowe odczuwają wyższe koszty paliwa bunkrowego i gwałtowny wzrost ubezpieczeń od ryzyka wojennego. Ubezpieczyciele pobierają obecnie 6–10% wartości kadłuba tankowca za zawinięcie do portów w regionie Zatoki, w porównaniu z około 0,25% przed konfliktem, co dramatycznie zwiększa ekonomikę rejsów ropy i produktów opuszczających Iran lub przebiegających w jego pobliżu. Wzrosty te ostatecznie przekładają się na ceny CIF dla importerów paliw, surowców do produkcji nawozów i towarów rolnych.

Zakłócenia łańcuchów dostaw

Częściowa blokada Cieśniny Ormuz wymusiła zmianę tras, a w niektórych przypadkach ograniczenie eksportu ropy i LNG z głównych producentów Zatoki. Ponieważ wiele tankowców decyduje się czekać, zmieniać kurs lub całkowicie omijać ten obszar w związku z atakami na statki, fizyczne przepływy diesla i innych średnich destylatów do Azji, Europy i Afryki stały się mniej przewidywalne, zaostrzając bilanse regionalne.

Wyższe ceny LNG związane z ryzykiem dla dostaw z Zatoki wpływają pośrednio na koszty produkcji nawozów azotowych w regionach zależnych od importu. Zakłócenia dostaw LNG są wskazywane jako zagrożenie dla dostępności i cen nawozów, szczególnie w okresie siewów na półkuli północnej, co ma znaczenie dla kukurydzy i innych upraw wymagających dużych nakładów.

W Rosji powtarzające się ukraińskie ataki dronowe uszkodziły rafinerie i obiekty magazynowe, ograniczając lokalne dostawy paliw i przyczyniając się do mniejszej dostępności eksportowej, nawet gdy część państw zachodnich podejmuje działania na rzecz zwiększenia importu diesla z Rosji w ramach nowych porozumień politycznych. Połączenie zakłóceń przepływów z Zatoki i niepewności dotyczącej rosyjskiego eksportu komplikuje strategie zakupowe traderów obsługujących łańcuchy logistyczne rolnictwa w Europie, na Bliskim Wschodzie i w części Afryki.

Potencjalnie dotknięte towary

• Pszenica: Wyższe koszty diesla i frachtu zwiększają koszty operacyjne gospodarstw oraz podnoszą ceny FOB i CIF kluczowych eksporterów, takich jak USA, UE i region Morza Czarnego, szczególnie w przypadku dalekich dostaw do Afryki i Azji.
• Kukurydza: Operacje siewne i żniwne wymagające dużych ilości diesla, w połączeniu z potencjalnymi skokami cen nawozów azotowych wskutek zakłóceń dostaw LNG, mogą wywierać presję na marże, a w niekorzystnych scenariuszach ograniczyć areał lub plony.
• Soja i nasiona oleiste: Wyższe koszty prac polowych i transportu lądowego do portów, a także droższy fracht, mogą zwiększyć poziomy basis i wpłynąć na marże przerobu w regionach importujących.
• Cukier: Producenci zależni od trzciny cukrowej zmagają się z rosnącymi kosztami paliwa podczas zbiorów i przerobu, podczas gdy importerzy ponoszą wyższe koszty frachtu morskiego i cen produktów rafinowanych.
• Ryż i inne podstawowe artykuły żywnościowe: Choć są mniej bezpośrednio powiązane z intensywnością wykorzystania nawozów niż kukurydza, towary te również odczują podwyższone koszty frachtu i dystrybucji, szczególnie w rozwijających się gospodarkach będących importerami netto.
• Nawozy (mocznik, amoniak, UAN): Zmienność cen LNG i gazu ziemnego związana z eksportem z Zatoki zagraża ekonomice produkcji i dostępności w kluczowych centrach eksportowych, wpływając na koszty środków produkcji na całym świecie.

Regionalne implikacje handlowe

Regiony Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej zależne od importu należą do najbardziej narażonych na szoki frachtowe i paliwowe ze względu na zależność od morskiego importu żywności i nawozów oraz bliskość strefy konfliktu. Wyższe koszty dostaw i niepewność logistyczna mogą przyspieszyć inflację na krajowych rynkach żywności oraz zmienić preferencje w przetargach na rzecz bliższych lub mniej ryzykownych dostawców.

Alternatywni eksporterzy — tacy jak dostawcy zbóż z Ameryki Północnej i Południowej oraz dostawcy z regionu Morza Czarnego, o ile pozwala na to logistyka — mogą zwiększyć udział w rynku w miejscach, które chcą dywersyfikować dostawy i odchodzić od tras narażonych na ryzyko związane z Ormuzem. Jednocześnie dostawcy ci zmagają się z własną inflacją kosztów diesla i logistyki, co ogranicza ich zdolność do oferowania dużych rabatów.

W sektorze paliw decyzje polityczne w Waszyngtonie dotyczące złagodzenia sankcji i zezwolenia na nowy import diesla z Rosji mogą przeorganizować szlaki handlowe, kierując większą ilość rosyjskich produktów do Ameryki Północnej i potencjalnie wypierając innych dostawców z Europy, Afryki i Ameryki Łacińskiej. Ewoluujący układ będzie uważnie obserwowany przez traderów zbóż i nasion oleistych, którzy korzystają z tych samych zdolności tankowców i barek do transportu ładunków rolnych.

Perspektywy rynkowe

W krótkim terminie rynki diesla i paliwa żeglugowego prawdopodobnie pozostaną napięte i zmienne, dopóki będą trwały ataki na żeglugę w pobliżu Cieśniny Ormuz i nie zostanie osiągnięte trwałe porozumienie w sprawie normalizacji ruchu. Składki za ryzyko wojenne i dopłaty bezpieczeństwa są obecnie głęboko wbudowane w koszty frachtu i prawdopodobnie nie spadną szybko, nawet jeśli liczba incydentów zmaleje.

Dodatkowe ukraińskie ataki na rosyjskie rafinerie lub infrastrukturę tranzytu energii wzmocniłyby wzrostowe ryzyko dla cen średnich destylatów, szczególnie w Europie i okolicznych regionach zależnych od importu morskiego. Traderzy będą monitorować ewentualne działania producentów OPEC+ zmierzające do korekty wydobycia, zmiany polityki sankcyjnej oraz przejrzystość uzgodnień dotyczących importu paliw między dużymi państwami konsumpcyjnymi.

W przypadku rynków rolnych kluczowe będzie to, w jakim stopniu wyższe koszty paliw i nawozów przełożą się na decyzje dotyczące areału, wielkość plonów i konkurencyjność eksportową w roku gospodarczym 2026–27. Poziomy basis, różnice frachtowe między miejscami pochodzenia oraz względne ceny upraw wymagających dużych nakładów w porównaniu z alternatywami o niższych nakładach będą kluczowymi sygnałami.

Analiza rynkowa CMB

Konflikt w Iranie i kryzys w Cieśninie Ormuz potwierdziły, jak skoncentrowane wąskie gardła energetyczne mogą szybko przenosić ryzyko geopolityczne do globalnych systemów żywnościowych. Podwyższone koszty diesla, paliwa bunkrowego i nawozów są obecnie strukturalnym elementem bazy kosztowej sezonu 2026–27, a nie przejściowym skokiem.

Traderzy towarowi, importerzy i producenci żywności powinni przeprowadzić testy odporności łańcuchów dostaw na długotrwałe wysokie koszty paliwa, w miarę możliwości dywersyfikować miejsca pochodzenia i trasy oraz ponownie ocenić formuły cenowe, które mogą nie nadążać za nową rzeczywistością frachtową i energetyczną. Choć bezpośrednio związane z konfliktem zmiany cen zbóż były dotychczas umiarkowane, skumulowana presja ze strony energii i logistyki już zmienia marże w całym łańcuchu wartości rolnictwa.