Ayçiçeği Pazarı: SAFEX Zayıflığı, Karadeniz Tohum Değerlerindeki Sıkılığıyla Karşılaşıyor

Ayçiçeği fiyatları Eylül ortasına hafifçe yumuşamış ancak genel olarak dengeli bir ortamda giriyor: SAFEX vadeli işlemleri vade boyunca aşağı yönlü eğilim gösterirken, Karadeniz ve AB fiziki tohum değerleri, iyi kırma marjları ve devam eden lojistik risklerinin desteğiyle son seviyelerine yakın seyrediyor. Güney Afrika ve Karadeniz’de hasat baskısının, yüksek bitkisel yağ stoklarının ve hâlen yüksek seyreden ayçiçeği yağı ihracat değerlerinin birleşimi, yakın vadeli tohum fiyatlarını sınırlı tutuyor ancak keskin bir satış dalgasını da engelliyor. AB ve Karadeniz’de ton başına yaklaşık 480–520 EUR seviyesindeki tohum fiyatları ve büyük ölçüde 880–1.160 EUR/t aralığındaki iç fiyatları (kernel) 2022’deki uç seviyelerin ardından daha normalleşmiş bir marj yapısına işaret ediyor. Ukrayna’da ayçiçeği hasadı yeni başlıyor; ilk verimler mütevazı olsa da hava koşulları büyük ölçüde elverişli, bu da savaşla ilgili lojistik şartlar yeniden bozulmadığı sürece kırıcılar için yeterli ham maddeye işaret ediyor.

Prices

SAFEX ayçiçeği vadeli işlemleri 8 Eylül’de aşağı yönlü düzeltmesini sürdürdü. Eylül 2026 vadeli kontrat yaklaşık 10.050 ZAR/t seviyesinde, gün içinde kabaca %1 düşüşle kapanırken, Aralık 2026 vadesi 10.220 ZAR/t (−%0,9) civarında gerçekleşti. Bu, Eylül başında yakın vadeli kontratların yaklaşık 10.460–10.614 ZAR/t seviyelerinden geri çekilmeye başladığı dönemde görülen yumuşamayı devam ettiriyor.

Yaklaşık 20 ZAR/EUR kurunda çevrildiğinde SAFEX ön ay vadeli kontrat şu anda kabaca 500 EUR/t’ye denk geliyor ve bu, ayçiçeği tohumu için 500 EUR/t’nin biraz üzerindeki Karadeniz DAP Köstence kotasyonlarıyla büyük ölçüde uyumlu. Moldova ve Bulgaristan’dan 440–760 EUR/t FCA/FOB civarındaki ayçiçeği tohumu teklifleri ve Ukrayna’dan yaklaşık 460 EUR/t FCA seviyesindeki tohumlar, Güney Afrika vadeli kontratları ile Karadeniz fiziki piyasaları arasındaki bu pariteyi pekiştiriyor.citeﻰturn0search4ﻰturn0search0ﻰturn0search1

Supply & Demand

SAFEX’te ayçiçeği vadeli eğrisi, Eyl 26’dan Ara 26’ya hafif aşağı eğimli, ardından 2027’ye doğru daha düşük seviyeler gösteriyor; bu da Güney Afrika’da ileri vadelerde rahat arz beklentilerine işaret ediyor. 8 Eylül’de %0,14’lük artış gösteren Mart 2027 vadeli kontrattaki mütevazı toparlanma, ana baskının, hasat ve çiftçi satışlarının alım fiyatlarını aşağı çektiği yakın vadeli pozisyonlar üzerinde olduğunu ortaya koyuyor.

Karadeniz’de Bulgaristan, Moldova ve Ukrayna genelindeki alıcılar, artan lojistik gürültü ve savaş kaynaklı ihracat risklerine rağmen Eylül başından bu yana genel olarak istikrarlı tohum ve iç fiyatları bildiriyor. İyi ve kuru hasat havası ile geniş ekim alanları arzı desteklerken, yüksek bitkisel yağ stokları ve temkinli küresel talep yukarı yönlü potansiyeli sınırlıyor. Ağustos ayında ayçiçeği tohumu için yaklaşık 480 EUR/t düzeyindeki AB referans fiyatları, bölgenin önceki arz açığı kaynaklı zirve fiyatlardan daha dengeli bir duruma geçtiğini teyit ediyor.citeﻰturn0search2ﻰturn0search10

Ukrayna’da ayçiçeği hasadı hâlâ erken aşamada: 7 Eylül itibarıyla öngörülen alanın yaklaşık %1,1’i biçilmiş durumda; ortalama verim yaklaşık 1,6 t/ha ve sekiz oblast hasatta aktif. Bu erken veriler yalnızca ılımlı bir verim potansiyeline işaret etse de ulusal ürün için kesin sonuçlar çıkarmak için henüz çok erken. Yapısal olarak Ukrayna, ayçiçeği üretiminin büyük kısmını yurt içinde kırmaya devam ediyor; bu nedenle ihracat akışları yine tohum yerine ağırlıklı olarak yağ ve küspe tarafından domine edilecek.citeﻰturn0search5ﻰturn0search16

Fundamentals & Weather

Temelde ayçiçeği kompleksi, rahat tohum erişilebilirliği ile hâlâ destekli bir ayçiçeği yağı piyasası arasında konumlanmış durumda. Karadeniz ayçiçeği yağı ihracatındaki son kesintiler ve risk primleri, ham ayçiçeği yağı fiyatlarını tohumlara kıyasla yüksek tutarak cazip kırma marjlarını sürdürüyor. Rusya’da 2026/27 için üretim ve kırma hacmi rekor seviyelere yakın veya rekor seviyelerde öngörülüyor; bu da küresel yağ arzına ek katkı sağlarken, akışlar jeopolitik nedenlerle kısıtlı kalıyor.citeﻰturn0search8ﻰturn0search7

AB 2026/27 ayçiçeği tohumu üretimi, Fransa ve Macaristan gibi kilit üreticilerdeki sıcak ve kuru hava nedeniyle bir miktar aşağı revize edildi; ancak bu etki, blok içindeki diğer bölgelerde daha iyi ürünlerle kısmen dengeleniyor. Genel yağlı tohum fiyat ilişkileri, özellikle Karadeniz ve Akdeniz piyasalarında ayçiçeğinin kolza ve soya karşısında rekabetçi kalmaya devam ettiğini gösteriyor; bu da kırıcılar ve yem formülatörlerinden gelen talebi desteklemeye yardımcı oluyor.citeﻰturn0search0ﻰturn0search13

Karadeniz ayçiçeği kuşağında hava şu anda hasat için elverişli: 11 Eylül’e kadar Ukrayna’da istikrarlı, ılık ve çoğunlukla kuru koşullar hâkim; yalnızca hafif, yerel sağanaklar bekleniyor ve önemli bir soğuk hava olayı öngörülmüyor. Bu tür hava desenleri hızlı tarla çalışmalarını destekliyor ve kalite kayıplarını en aza indiriyor; bu da yağış veya don müdahale etmediği sürece fiyatlar üzerindeki hasat baskısının kısa vadede devam edeceğini düşündürüyor.citeﻰturn0search2ﻰturn0search6

Trading Outlook

• Kırıcılar (AB & Karadeniz): Mevcut tohum seviyeleri 440–500 EUR/t civarında ve ham ayçiçeği yağı yaklaşık 1.120 EUR/t seviyesinde olduğundan marjlar cazip kalıyor. 2026 4Ç–2027 1Ç için kademeli ve ölçekli alım stratejisi makul görünüyor; hasat kaynaklı ek geri çekilmelerde pozisyon artırmaya esneklik bırakılmalı.
• Atıştırmalık & fırıncılık alıcıları: İç fiyatları (890–1.160 EUR/t) Ağustos düşüşlerinin ardından istikrar kazandı. Özellikle buradan aşağı yönlü alanın sınırlı göründüğü yüksek spesifikasyonlu fırıncılık ve çerezlik menşei önceliklendirilerek, 2027 başına kadar mütevazı bir kapsam genişletmesi değerlendirilebilir.
• Üreticiler: SAFEX ve Karadeniz fiyatları yumuşak ancak çökmemişken, tohumda mevcut 500 EUR/t eşdeğerinin ve standart içte 900 EUR/t seviyesinin üzerindeki yükselişlerde kademeli satışlar yapmak temkinli bir yaklaşım olmaya devam ediyor; aynı zamanda olası kış risk primleri için bir miktar hacim elde tutulmalı.

3‑Day Price Indication (Directional)

• SAFEX ayçiçeği vadeli işlemleri: Hasat satışları sürdükçe hafif aşağı ile yatay arasında bir eğilim; gün içi oynaklık küresel bitkisel yağ göstergelerine bağlı.
• Karadeniz fiziki tohumları (BG/MD/UA): Genişleyen hasattan gelen baskıyla büyük ölçüde yatay ancak hafif aşağı yönlü; bununla birlikte güçlü ayçiçeği yağı değerleri ve lojistik primleri tarafından destekleniyor.
• AB içleri (BG, MD, UA’dan AB’ye): Yatay; ticaret akışları istikrarlı ve alıcılar iyi korunmuş durumda, ek kısa vadeli fiyat aşınması için alan sınırlı.