Kuru Üzüm Piyasasında Ayrışma: Güçlü İhracat Talebi ile Üretici Fiyat Hayal Kırıklığı Arasında

Kuru üzüm ihracat talebi güçlü seyrini koruyor, ancak Türkiye’de hammadde üzüm fiyatlarının düşük kalması ve ihracat fiyatlarının üreticilerin maliyet beklentilerini yansıtmaması nedeniyle üretici hissiyatı bozuluyor. Yaklaşan hasat ve Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) olası müdahalesi artık fiyat yönü açısından kritik önem taşıyor. Kuru üzüm ihracatçıları, geçen yıla göre artan hacimler ve yumuşayan teklif seviyelerinden faydalanarak Avrupa ve Asya’da rekabet güçlerini artırıyor. Buna karşılık, Türk üreticiler, ham madde fiyatlarının kilogram başına 90 TL civarında seyretmesinden memnun değil; bu seviye, Tarım Bakanı’nın ağustos başındaki hasat açılışına katıldığında TMO’nun fiilen taban yapmasını umut ettikleri 160 TL/kg seviyesinin oldukça altında. Avrupa ve Hindistan’da son dönemde dolar bazlı göstergelerden çevrilen ve 1,0–3,1 EUR/kg bandında oluşan uluslararası teklifler, küresel piyasada genel olarak yatay bir görünüm işaret ediyor; ancak Türkiye’de açıklanabilecek sürpriz bir destek fiyatı, ticaret akışlarını ve marjları hızla değiştirebilir.

Fiyatlar

Borsa verileri, geçen yılın aynı haftasına kıyasla Türkiye’nin kuru üzüm ihracat hacimlerinin arttığını, buna karşılık ortalama ihracat fiyatlarının gerilediğini gösteriyor; bu durum ticaret faaliyetini canlandırırken üretici marjlarını sıkıştırıyor. Türkiye’de çiftçi seviyesinde ham ürün fiyatlarının yaklaşık 90 TL/kg civarında seyrettiği bildiriliyor; bu da üretici hissiyatını zayıf tutarken resmi destek beklentilerini yüksek tutuyor.

Son uluslararası teklifler, son haftalarda genel olarak istikrarlı seviyelere işaret ediyor. USD’den EUR’a çevrildiğinde (yaklaşık 1 USD ≈ 0,92 EUR), gösterge fiyatlar yemden primyum sınıflara kadar Hindistan çıkışlı FOB bazında yaklaşık 0,94–2,86 EUR/kg bandında, Türkiye, Çin ve Şili çıkışlı standart sultani ve özel tipler için FCA/FOB bazında yaklaşık 1,80–2,85 EUR/kg seviyelerinde yoğunlaşıyor; organik Türk ürünü ise yaklaşık 3,05–2,86 EUR/kg eşdeğeri civarında. Batı Avrupa’da toptan kahverengi kuru üzüm fiyatları dağıtım tarafında ambalaj ve aşağı yönlü marjları yansıtarak yaklaşık 8,65 EUR/kg seviyesinde kotasyon görüyor.

Arz & Talep

Türkiye’nin 2026/27 kuru üzüm rekoltesine ilişkin tahmin çalışmaları yoğunlaşıyor; hasadın ağustosun ilk haftasında başlaması planlanıyor. Türkiye, Avrupa ve Orta Doğu’ya sultani üzüm tedarikinde kilit konumda olduğu için üreticiler ve piyasa katılımcıları tahminleri yakından izliyor.

Temel gerilim, geçen yılın aynı haftasına kıyasla ihracat hacimlerindeki artış ile ihracat fiyatlarındaki düşüş arasındaki ayrışmada yatıyor. İhracatçılar, hacim ve fiyat kombinasyonundan "kısmen memnun" olsa da, üreticiler mevcut getirileri artan girdi ve finansman maliyetleri karşısında yetersiz görüyor. Bu uyumsuzluk, politika desteği olmadığı takdirde bazı üreticilerin girdi kullanımını azaltmasına veya önümüzdeki sezonlarda alternatif ürünlere yönelmeyi düşünmesine yol açabilir; bu da orta vadede arz üzerinde etkiler yaratabilir.

Temel Dinamikler & Politika Gündemi

Üreticiler umutlarını Ankara’dan gelecek güçlü bir mesaja bağlamış durumda. Tarım Bakanı’nın hasat toplama sürecine katılması bekleniyor ve TMO’nun kuru üzüm için bir alım fiyatı açıklayacağı ya da en azından müdahale alımları yoluyla fiili bir taban fiyat oluşturacağı yönünde artan bir beklenti var. Üretici beklentilerinin, ham ürün için asgari 160 TL/kg seviyesinde yoğunlaştığı ve bunun bugünkü 90 TL/kg düzeyinin oldukça üzerinde olduğu bildiriliyor.

TMO, kısa süre önce 2026 hububat alım fiyatlarını belirledi ve tahıl piyasalarına aktif olarak müdahale ediyor; bu da hükümetin çiftçi gelirlerini destekleme istekliliğini ortaya koyuyor. Henüz resmi bir kuru üzüm müdahale fiyatı açıklanmamış olsa da, kurumsal çerçeve ve son yıllardaki kuru üzüm destek uygulamaları, hasat döneminde veya hemen sonrasında bir açıklamayı olası kılıyor. O zamana kadar ihracatçılar, pazar payı kazanmak için agresif fiyatlamayı sürdürmeye çalışabilirken, nakit akışı elveren üreticiler politika netliği bekleyerek stoklarını geri planda tutabilir.

Hava Durumu & Hasat Görünümü

Hasada haftalar kalmışken, Batı Türkiye’nin başlıca çekirdeksiz üzüm bölgelerinde (özellikle Manisa ve İzmir çevresi) kısa vadeli hava koşulları mevsim normallerine uygun sıcak ve çoğunlukla kuru seyrediyor; bu da genel olarak şeker birikimi ve kurutma için elverişli, ancak hasat ve yerde ya da sergilerde kurutma esnasında ısı dalgaları ve lokal fırtınalara karşı hassasiyeti artıran bir tabloya işaret ediyor. İzmir Ticaret Borsası’nın kamuya açık ekranlarında, anlık spot işlemler ve referans fiyatlar görülmekle birlikte, şu ana kadar hava kaynaklı önemli bir aksama izlenmiyor.

Mevcut tahminlerin istikrarlı ve sıcak koşullara işaret etmesi nedeniyle, geç sezon dolu veya aşırı sıcak dalgaları yaşanmadığı takdirde temel beklentiler, normal ile hafifçe üzerinde bir rekolte yönünde. Daha büyük bir ürün ile bugünkü yumuşak ihracat fiyatlarının birleşmesi, anlamlı bir müdahale fiyatı yokluğunda üretici getirileri üzerindeki baskıyı artıracaktır.

Ticaret Görünümü & 3 Günlük Perspektif

• Kısa vadeli alıcılar (paketleyiciler, gıda sanayi): Türkiye’den artan ihracat arzı ile hâlâ zayıf seyreden çiftçi kapı fiyatlarının birleşimi, olası bir TMO açıklamasının teklif seviyelerini yukarı çekmesinden önceki 4–6 haftalık dönemde pozisyonların korunması veya sınırlı ölçüde uzatılması gerektiğine işaret ediyor.
• Avrupa & MENA’daki ithalatçılar: Fiyat ve kalite dengesini sağlamak için Türkiye, Hindistan ve Çin menşeleri arasında kaynağı çeşitlendirmeyi değerlendirin. Türk sultanileri EUR bazında rekabetçi kalmayı sürdürüyor, ancak politikadan kaynaklanabilecek bir fiyat rallisi belirgin bir yukarı yönlü risk.
• Türkiye’deki üreticiler & kooperatifler: Likiditenin elverdiği ölçüde, TMO kararı öncesinde aşırı agresif ileri satıştan kaçının. Açıklanacak fiyatın 160 TL/kg beklentisinin altında kalması halinde marjları korumak için koordineli satış ve kalite bazlı ayrıştırma önemli olacaktır.

Önümüzdeki üç işlem gününde, Türkiye ve Çin çıkışlı standart sultani ürünler için EUR bazlı teklif seviyelerinin genel olarak yatay, hasat öncesi stokları boşaltmak isteyen satıcılar nedeniyle hafif aşağı yönlü bir eğilimle seyretmesi bekleniyor. Hindistan’da Malayar yemlik sınıflar, son dönemde oluşan dar bant içinde kalmakla birlikte hafifçe güçlü seyrini sürdürebilir; Avrupa’da aşağı akım toptan fiyatlar ise bol stoklar ve sınırlı ani talep şokları nedeniyle büyük ölçüde sabit kalmalı.