Ziemniaki w Nowej Zelandii: Plony dotknięte pogodą przy rosnącym ryzyku El Niño

Ziemniaczane zbiory Nowej Zelandii w 2024 r. zakończyły się po mokrym sezonie z niewielką liczbą godzin słonecznych i obniżonymi plonami, ale handlowo akceptowalne kalibry bulw oraz w pełni zapełnione magazyny łagodzą natychmiastowy wpływ na podaż. Większym ryzykiem staje się obecnie przejście w kierunku wzmacniającego się El Niño, które może odwrócić warunki w stronę cieplejszych i bardziej suchych, zwłaszcza dla producentów niekorzystających z nawadniania, i ograniczyć dostępność surowca później w roku gospodarczym. Po sezonie wegetacyjnym zakłóconym przez pogodę i nierównych wynikach regionalnych, nowozelandzki sektor ziemniaka wchodzi w zimę z większością ziemniaków przeznaczonych do przetwórstwa oraz na rynek świeży już zebranych i zmagazynowanych. Krótkoterminowa podaż dla przetwórców, sieci handlowych i rynków eksportowych wydaje się zasadniczo wystarczająca, ale margines błędu się zawęził. W miarę umacniania się El Niño i utrzymujących się wysokich kosztów nakładów rośnie ryzyko plonów i kosztów dla nadchodzących zasiewów wiosennych, co sprawia, że rynek jest bardziej wrażliwy na ewentualne wstrząsy związane z przechowywaniem lub pogodą niż w ostatnich sezonach.

Prices

Pomimo strat plonów spowodowanych pogodą w Nowej Zelandii, wskaźniki niższego szczebla, takie jak ceny skrobi ziemniaczanej w Europie, pozostają względnie stabilne. Ostatnie oferty na polską skrobię ziemniaczaną utrzymują się na poziomie około 0,66 EUR/kg FCA Łódź, bez zmian od początku lipca i jedynie nieznacznie poniżej poziomów z końca czerwca, co sugeruje brak natychmiastowego globalnego skokowego wzrostu cen przenoszącego się z sytuacji w Nowej Zelandii.

Biorąc pod uwagę umiarkowany udział Nowej Zelandii w globalnej produkcji ziemniaka, ale istotny wolumen eksportu (ponad 75 000 ton o wartości około 73–75 mln EUR), obniżone lokalne plony wpływają głównie na regionalne przepływy handlowe w Oceanii, a nie na referencyjne ceny skrobi. Jeśli jednak El Niño doprowadzi do dalszej presji na plony w sezonie 2026/27, bardziej zdecydowanie zwyżkowy ton na rynku produktów przetworzonych z ziemniaka i ich pochodnych (w tym skrobi) jest prawdopodobny, szczególnie w przypadku towaru z premiowanych pochodzeń.

Supply & Demand

W 2024 r. w Nowej Zelandii obsiano około 10 000 hektarów ziemniaków wśród 151 producentów, generując wartość produkcji na poziomie nieco powyżej równowartości 120 mln EUR. Eksport przekroczył 75 000 ton, podczas gdy sprzedaż w krajowych supermarketach wyniosła ponad 57 000 ton, o wartości detalicznej blisko równowartości 250 mln EUR, co podkreśla znaczenie tej uprawy zarówno dla lokalnego bezpieczeństwa żywnościowego, jak i wpływów z eksportu.

Sezon 2024 charakteryzował się długotrwałymi, mokrymi warunkami oraz poniżej normy liczbą godzin słonecznych, szczególnie w regionie Manawatū, gdzie nasłonecznienie było znacząco niższe niż zwykle. Bezpośrednio ograniczyło to rozwój upraw i obniżyło plony, choć wielkość bulw w większości pozostała w granicach specyfikacji handlowych. Zmienność regionalna była wyraźna: w niektórych obszarach zbiory prowadzono później z uwagi na warunki polowe, ale większość ziemniaków dla przetwórstwa jest już zebrana i zmagazynowana, co umiejscawia rynek wyraźnie w fazie zimowej podaży.

Niższe plony oznaczają, że system funkcjonuje z cieńszymi buforami. Jeśli straty w przechowywaniu okażą się wyższe niż zwykle lub pogoda pod koniec sezonu zakłóci pozostałe prace polowe, dostępność surowca dla przetwórców i rynku świeżego może się zacieśnić. Na razie jednak handlowo akceptowalne kalibry bulw oraz pełne magazyny zimowe powinny zapewnić stabilną podaż dla kluczowych odbiorców w krótkim terminie.

Fundamentals & Costs

Obecną fundamentalną równowagę sektora najlepiej określić jako „napięta, ale zaopatrzona”: fizyczne zapasy są wystarczające, jednak istnieje ograniczona przestrzeń na dodatkowy popyt lub kolejne problemy produkcyjne. Przetwórcy prawdopodobnie będą priorytetowo traktować zakontraktowane wolumeny, pozostawiając mniej elastyczności dla okazjonalnej sprzedaży spot, jeśli popyt eksportowy w późniejszej części sezonu się wzmocni.

Po stronie kosztowej producenci nadal mierzą się z podwyższonymi cenami nawozów, energii, pracy i innych nakładów. Ta presja kosztowa, nakładająca się na straty plonów spowodowane pogodą, ogranicza marże gospodarstw, nawet jeśli ceny transakcyjne wydają się stabilne. Przy zasiewach na sezon 2024/25 część producentów może zareagować ostrożną korektą areału lub intensywności nakładów, co może ograniczyć potencjalne odbicie produkcji, o ile sygnały cenowe się nie poprawią.

Weather & El Niño Outlook

Nowa Zelandia ma za sobą mokry, mało słoneczny sezon ziemniaczany, szczególnie w regionach takich jak Manawatū. Patrząc w przyszłość, tło klimatyczne ulega zmianie. Earth Sciences New Zealand ogłosiło już wystąpienie warunków El Niño, przy czym wydarzenie to ma się nasilać do końca 2026 r. i może zaliczyć się do silniejszych epizodów w historii.

Sezonowe prognozy na połowę 2026 r. wskazują na stopniowe przechylenie w kierunku warunków bardziej suchych niż zwykle w większości kraju, zwłaszcza poza zachodnią częścią Wyspy Południowej. W przypadku nawadnianych gospodarstw ziemniaczanych taki wzorzec może być korzystny po zbyt mokrym sezonie, umożliwiając lepszy dostęp do pól i wyższą jakość bulw. Z kolei producenci bez nawadniania stoją w obliczu rosnącego ryzyka stresu wodnego i spadku plonów wraz z dojrzewaniem El Niño, szczególnie w regionach wschodnich i centralnych, gdzie deficyty opadów są bardziej prawdopodobne.

Market & Trading Outlook

W krótkim terminie (najbliższe 1–3 miesiące) rynki ziemniaka w Nowej Zelandii, zarówno krajowe, jak i regionalne, powinny pozostać generalnie dobrze zaopatrzone dzięki nienaruszonym zapasom zimowym i akceptowalnym kalibrom bulw. Umiarkowane umocnienie cen może pojawiać się raczej stopniowo poprzez różnice jakościowe oraz koszty transportu i przechowywania niż poprzez bezpośrednie niedobory towaru.

• Przetwórcy / nabywcy: Zabezpieczajcie wymagane wolumeny z wyprzedzeniem, dopóki dostępność spot pozostaje komfortowa, ale budujcie opcjonalność na IV kw. 2026 – I kw. 2027 na wypadek pojawienia się stresu związanego z El Niño w końcowych lub nowych zbiorach.
• Producenci: Priorytetowo traktujcie zarządzanie przechowalniami (wentylacja, kontrola chorób), aby zminimalizować straty z mniejszego zbioru, oraz ponownie oceńcie strategie nawadniania i odporności na suszę przed wiosennymi zasiewami.
• Traderzy i eksporterzy: Monitorujcie warunki pogodowe w regionie oraz popyt eksportowy w Azji i regionie Pacyfiku; wykorzystujcie obecną stabilizację cen skrobi w UE wokół 0,66 EUR/kg jako punkt odniesienia, ale bądźcie przygotowani na niewielką premię za ryzyko, jeśli podaż z południowej półkuli się zacieśni.

3‑dniowy kierunkowy outlook (w EUR)

• Nowozelandzkie ziemniaki świeże i do przetwórstwa: W dużej mierze stabilne w ujęciu EUR w ciągu najbliższych trzech dni; cienkie bufory przemawiają za lekką presją wzrostową w razie pojawienia się problemów logistycznych.
• Europejska skrobia ziemniaczana (Łódź FCA): Ruch boczny wokół 0,66 EUR/kg w bardzo krótkim terminie, przy niskiej zmienności i braku wycenionych natychmiastowych szoków pogodowych.
• Ziemniaki eksportowe z Oceanii: Wskaźniki FOB stabilne w EUR, ale sentyment umiarkowanie prowzrostowy, gdy rynek na nowo ocenia ryzyka El Niño dla nadchodzącego cyklu produkcyjnego.