Rynek rzepaku: mocne kontrakty terminowe, słaba canola i premia za ryzyko Morza Czarnego
Zwięzła lipcowa aktualizacja rynku rzepaku: struktura MATIF, podaż w UE, ceny ukraińskie i premia za ryzyko Morza Czarnego oraz 3‑dniowa prognoza cenowa w EUR.
Ceny
Rzepak na MATIF zakończył sesję 16 lipca z ceną 535,75 EUR/t dla kontraktu na sierpień 2026 i 545,25 EUR/t dla kontraktu na listopad 2026, utrzymując łagodny contango na najbliższej części krzywej. Dalsze terminy łagodnie się obniżają w kierunku około 503–505 EUR/t dla sierpnia–listopada 2027 i nieco poniżej 500 EUR/t dla połowy 2028 r., co wskazuje, że rynek nie wycenia jeszcze strukturalnego niedoboru.
Po przeliczeniu z dostępnych ofert fizycznych, obecne ukraińskie ceny FCA na poziomie około 0,51–0,52 EUR/kg w Kijowie i Odessie odpowiadają mniej więcej 510–520 EUR/t, podczas gdy francuski FOB Paryż kształtuje się w pobliżu 0,68 EUR/kg (około 680 EUR/t). Potwierdza to wyraźną premię za surowiec pochodzenia unijnego względem dostaw z regionu Morza Czarnego, zgodnie z doniesieniami o popycie przerobowym w UE oraz zróżnicowaniu ryzyka jakościowego i logistycznego.
Podaż i popyt
Sezon 2026/27 rozpoczyna się na tle obfitej globalnej podaży: najnowsze dane USDA wskazują na rekordową światową produkcję rzepaku na poziomie około 97–98 mln ton, napędzaną większymi zbiorami w Rosji i Ameryce Północnej. Bilans w UE wygląda jednak nieco ciaśniej; analitycy ostrzegają, że wiosenne ochłodzenia i fale upałów na początku lata mogą obniżyć unijną produkcję poniżej 20 mln ton w scenariuszu niskim, ograniczając elastyczność importu i wspierając ceny surowca importowanego.
Oczekuje się, że Ukraina utrzyma wysoką produkcję rzepaku, z jedynie marginalnym wzrostem zbiorów rok do roku. Krajowy popyt przerobowy nadal rośnie dzięki cłom eksportowym na nasiona oraz niewykorzystanym mocom tłoczni, przesuwając część bilansu z eksportu nasion w stronę eksportu oleju i śruty. UE pozostaje głównym nabywcą ukraińskiego rzepaku i oleju rzepakowego, gdzie silny popyt na biodiesel utrzymuje strukturalne potrzeby importowe pomimo znaczących zbiorów w samej Unii.
Fundamenty i pogoda
Fundamenty na rynku oleistych są mieszane. Z jednej strony rekordowa globalna produkcja i komfortowe wolumeny przerobu w UE ograniczają potencjał wzrostowy; z drugiej strony mandaty biopaliwowe i wysoka wykorzystana moc zakładów w Europie tworzą solidną podstawę popytową. Oil World szacuje przerób rzepaku w UE w sezonie 2025/26 na rekordowe 26,3 mln ton, w dużej mierze napędzane biodieslem. Raporty branżowe z wyprzedzeniem wskazują również, że bilanse oleju rzepakowego w sezonie 2026/27 prawdopodobnie nieco się zacieśnią, utrzymując ceny oleju rzepakowego bardziej wspierane w relacji do innych olejów roślinnych.
Pogoda pozostaje kluczowym czynnikiem krótkoterminowym. Ostatnie biuletyny JRC i MARS sygnalizują stres wodny i skutki późnych przymrozków w niektórych regionach Europy Środkowej i Wschodniej oraz utrzymujące się niedobory wilgoci w części zachodniej Ukrainy. Choć terminowe opady w maju–czerwcu poprawiły warunki w zachodniej Francji i północnych Niemczech, ryzyka plonowania nie zniknęły. Na Ukrainie obecne doniesienia o ponadprzeciętnych plonach, ale wolniejszym tempie żniw sugerują, że każdy okres niekorzystnej pogody lub nowe incydenty związane z bezpieczeństwem mogą szybko przełożyć się na ciaśniejszą dostępność w najbliższych terminach.
Logistyka, ryzyko i premia Morza Czarnego
Logistyka na Morzu Czarnym pozostaje kluczowym czynnikiem ryzyka. Ostatnie ataki dronów i rakiet na ukraińską infrastrukturę eksportową, w tym główne terminale zbożowe i oleiste, zwiększyły niepewność wokół przepływów drogą morską. Komentarze rynkowe wskazują, że to ryzyko, w połączeniu z wysokimi kosztami ubezpieczenia i frachtu, podtrzymuje premię za ryzyko w cenach unijnych dostaw śródlądowych i FOB względem ukraińskich poziomów FCA w głębi kraju.
Jednocześnie unijne tłocznie wykorzystują okazjonalne spadki notowań terminowych i cen francuskiego FOB, aby zabezpieczać pokrycie, świadome, że każda eskalacja w regionie może szybko zacieśnić poziomy basis. Połączenie silnego popytu, ryzyka logistycznego oraz rekordowej, lecz nierównomiernie rozmieszczonej podaży wskazuje raczej na utrzymującą się zmienność spreadów regionalnych niż na wyraźny kierunek trendu dla ceny bazowej.
Perspektywy handlowe (kolejne 2–4 tygodnie)
- Unijne tłocznie i producenci biodiesla: Wykorzystać obecne poziomy MATIF i francuskiego FOB powyżej 535 EUR/t, ale poniżej ostatnich szczytów, aby wydłużyć pokrycie na IV kwartał 2026, zwłaszcza przy uzależnieniu od dostaw z regionu Morza Czarnego lub Kanady. Priorytetowo traktować zarządzanie ryzykiem basis zamiast spekulacji na cenie absolutnej.
- Ukraińscy rolnicy: Przy poziomach FCA Odessa i Kijów blisko 510–520 EUR/t oraz rosnącym ryzyku na Morzu Czarnym rozważyć stopniową sprzedaż przy wzrostach cen, zachowując jednocześnie pewien potencjał wzrostowy poprzez odroczone ustalanie ceny lub opcje, ponieważ dalsze zakłócenia logistyczne mogą poszerzyć basis eksportowy.
- Importerzy spoza UE: Korzystać z relatywnie tańszych kierunków ukraińskiego i kanadyjskiego pochodzenia w porównaniu z unijnym FOB, ale uwzględniać potencjalne opóźnienia oraz wyższe koszty frachtu i ubezpieczenia przy planowaniu dostaw w najbliższych terminach.
3‑dniowa kierunkowa prognoza cenowa (EUR)
- Rzepak MATIF (najbliższy kontrakt): Ruch boczny z lekką tendencją wzrostową w przedziale 530–545 EUR/t, z dzienną zmiennością powiązaną z rynkiem energii i doniesieniami pogodowymi.
- Ukraina, fizyczny rynek FCA (Kijów/Odessa): Lekko wspierający bias w zakresie 505–525 EUR/t, w miarę powolnego postępu żniw i utrzymującego się podwyższonego ryzyka eksportowego.
- Francuski FOB (Paryż): Stabilnie do umiarkowanie mocniej w pobliżu 670–690 EUR/t, wspierane przez popyt przerobowy w UE oraz utrzymującą się premię jakościową i logistyczną względem surowca z regionu Morza Czarnego.