Rynek soi umacnia się wraz z przyspieszeniem eksportu z USA i zmianą kierunków przepływów przez Morze Czarne

Kontrakty terminowe na soję i ceny produktów lekko rosną dzięki silnemu popytowi na wczesnosezonowy eksport z USA oraz mocniejszym cenom śruty sojowej i oleju sojowego, podczas gdy zmiany logistyczne na Morzu Czarnym i wyższe koszty paliwa utrzymują marże produkcyjne pod presją. Baza i premie fizyczne są coraz bardziej kształtowane przez fracht, energię i logistykę regionalną, a nie przez samą zmienność kontraktów terminowych. Kompleks sojowy wchodzi w fazę napędzaną przez pogodę i logistykę. Na giełdzie kontrakty na soję, śrutę i olej sojowy z najbliższymi terminami na CBoT są nieco wyżej, wspierane przez silne inspekcje eksportowe w USA, zakupy Chin i odbudowę rynków olejów roślinnych. Na rynku fizycznym oferty z Indii i Chin pozostają relatywnie mocne, podczas gdy wartości FOB z Ukrainy słabną w związku z trwającym przekierowywaniem transportu przez Morze Czarne i nowymi strukturami eksportowymi spółdzielni. Jednocześnie amerykańscy rolnicy mierzą się z gwałtownie wyższymi kosztami oleju napędowego w szczycie żniw, co zwiększa presję na koszty krańcowe, nawet gdy wolumeny rosną. Wczesne zasiewy w Brazylii przyspieszają, ale pozostają bardzo wrażliwe na nieregularne opady i ryzyka związane z El Niño.

Kontrakty terminowe i sytuacja cenowa

Kontrakty terminowe na soję na CBoT są notowane w łagodnym contango, z mocnym tonem dla najbliższego terminu. Najbliższy kontrakt na soję z listopada 2026 r. był ostatnio notowany po 1 306,50 centa USA/bu, czyli 3,50 centa wyżej w ciągu dnia (+0,27%), podczas gdy kontrakt ze stycznia 2027 r. wynosi 1 322,50 centa USA/bu (+0,25%). W dalszych terminach kontrakty z marca i maja 2027 r. wynoszą odpowiednio 1 331,50 i 1 339,50 centa USA/bu; oba odnotowały mniejsze dzienne wzrosty, sygnalizując stabilne oczekiwania dotyczące podaży w przyszłości. Śruta sojowa przewodzi kompleksowi pod względem procentowych wzrostów. Aktywny kontrakt na śrutę z grudnia 2026 r. jest kwotowany po 356,90 USD/tonę krótką, czyli 2,10 USD wyżej (+0,59%), a podobne wzrosty widoczne są w kontraktach na początku 2027 r. Kontrakty na olej sojowy również pozostają mocne: kluczowy kontrakt z grudnia 2026 r. jest notowany w okolicach 69,88 centa USA/funt, zasadniczo stabilnie w ciągu dnia, podczas gdy najbliższy kontrakt z października 2026 r. zamknął się po 69,58 centa USA/funt (+0,91%). Krzywa terminowa oleju stopniowo obniża się w kierunku końca 2028 r., odzwierciedlając oczekiwania dotyczące odbudowy globalnej podaży olejów roślinnych. Wskazania cen fizycznych w EUR pokazują mieszany, lecz zasadniczo mocny obraz w zależności od pochodzenia. Indyjska soja (sortex clean, FOB New Delhi) jest kwotowana po 0,89 EUR/kg (poprzednio 0,87 EUR/kg), potwierdzając umiarkowany wzrost. Amerykańska soja nr 2, FOB Waszyngton, spadła do 0,58 EUR/kg z 0,60 EUR/kg, odzwierciedlając niedawną presję żniwną. Ukraińska soja FOB Odessa osłabła do 0,325 EUR/kg (z 0,332 EUR/kg), podczas gdy soja wolna od GMO CPT Odessa wynosi 0,383 EUR/kg, wobec 0,396 EUR/kg wcześniej, wskazując na dyskonta związane z frachtem i ryzykiem w porównaniu z innymi kierunkami pochodzenia.

Przepływy handlowe, logistyka i popyt

Popyt eksportowy z USA jest kluczowym wsparciem w krótkim terminie. Najnowsze dane dotyczące inspekcji eksportowych pokazują, że wysyłki soi wyniosły 1,138 mln ton w tygodniu zakończonym 1 października, co oznacza wzrost o 45,3% tydzień do tygodnia i poziom zaledwie 1,5% niższy niż rok wcześniej. Skumulowany eksport w bieżącym roku handlowym osiągnął 3,986 mln ton, czyli o 30,9% więcej niż w analogicznym okresie rok wcześniej, podkreślając silny początek sezonu z Chinami jako dominującym nabywcą. Chiny odebrały 756 492 ton z tych inspekcji, znacznie wyprzedzając inne kierunki, takie jak Algieria (126 680 ton) i Bangladesz (59 219 ton). Potwierdza to, że powrót Chin na rynek USA po napięciach handlowych przekłada się obecnie na konkretną siłę wysyłek na początku sezonu, a nie tylko na sprzedaż terminową. Solidny popyt chiński nadal wspiera krzywą terminową mimo narastającej presji żniwnej w USA i stopniowego wzrostu podaży z Ameryki Południowej. Na Morzu Czarnym logistyka przechodzi istotne zmiany strukturalne. Rosyjska grupa Rusagro wstrzymała budowę własnego terminala w regionie Azowa i Morza Czarnego z powodu ryzyk geopolitycznych i kosztów finansowania, a obecnie poszukuje możliwości eksportowych u podmiotów trzecich dla około 2 mln ton olejów roślinnych rocznie. Wysyłki zbóż przez południowe porty Rosji gwałtownie spadły: Noworosyjsk obsłużył we wrześniu zaledwie 177 800 ton wobec prawie 2,4 mln ton rok wcześniej, natomiast wolumeny Tuapse niemal się zmniejszyły o połowę, do 102 700 ton. Przepływy eksportowe coraz bardziej przesuwają się do portów bałtyckich, takich jak Ust-Ługa (530 200 ton) i Wysock (342 000 ton), które łącznie obsłużyły około połowy rosyjskiego eksportu zbóż we wrześniu. Ukraina jednocześnie zmienia swoją logistykę eksportową po stronie producentów. Nowa spółdzielnia „Agroiednist Ukraine” łączy małe i średnie gospodarstwa, aby tworzyć większe partie eksportowe i zapewniać im bezpośredni dostęp do zagranicznych nabywców. Po początkowym skupieniu się na rzepaku (około 30 000 ton miesięcznie, w tym wolumeny bezcłowe), podobną strukturę zastosowano dla soi, przewożąc produkt przez Odessę, magazyny śródlądowe w centralnej i zachodniej Ukrainie oraz transportem lądowym do Polski. Dla rolników takie łączenie dostaw przyniosło lepszą realizację cen, a w niektórych przypadkach raportowane premie wynosiły około 1 000 UAH/tonę ponad konkurencyjne oferty, nawet gdy główne notowania FOB osłabły.

Fundamenty: energia, przerób i konkurencyjne oleje

Wyższe koszty energii ograniczają marże gospodarstw dokładnie w szczycie amerykańskich żniw. We wrześniu informowano, że podwyższone ceny oleju napędowego w kluczowych stanach produkcyjnych, takich jak Illinois, Michigan, Ohio i Indiana, były o ponad 3 USD/galon wyższe niż rok wcześniej. Na każde 1 000 akrów zebranej powierzchni oznacza to dodatkowe koszty paliwa w wysokości około 12 500 USD, zwiększając presję wynikającą z drogich nasion i środków ochrony roślin, gdy rolnicy przechodzą przez szacowane 20 mld buszli (około 522 mln ton) łącznych zbiorów kukurydzy i soi na Środkowym Zachodzie do końca listopada. Po stronie przerobu względna siła cen śruty sojowej i oleju sojowego wspiera marże przetwórcze i sprzyja wysokiemu wykorzystaniu mocy tam, gdzie pozwala na to logistyka. Obecna krzywa kontraktów na śrutę sojową w Chicago, z najbliższymi kontraktami w połowie przedziału 350 USD/tonę krótką i dziennymi wzrostami wynoszącymi około 0,5–0,6%, sygnalizuje odporny popyt ze strony sektora paszowego, a pośrednio także hodowlanego. Mocna struktura cen oleju sojowego, mimo łagodnie opadającej krzywej w dalszych terminach, korzysta zarówno z regulacji dotyczących biopaliw, jak i efektu przeniesienia z rynków energii, szczególnie gdy ceny ropy naftowej pozostają relatywnie wysokie. Konkurencyjne oleje roślinne podkreślają znaczenie logistyki w kształtowaniu cen. Import oleju słonecznikowego do Indii spadł we wrześniu o 36%, do 103 000 ton, osiągając najniższy poziom od kwietnia 2022 r., głównie z powodu utrzymujących się wąskich gardeł logistycznych w wysyłkach z regionu Morza Czarnego. Indyjskie rafinerie zrekompensowały to, zwiększając import oleju palmowego o 3,5%, do 810 000 ton — najwyższego poziomu od siedmiu miesięcy — podczas gdy import oleju sojowego spadł o 4,6% względem rekordowego poziomu z sierpnia, do 600 000 ton. Kontrakty terminowe na malezyjski olej palmowy z grudnia niedawno odbiły po sześciu kolejnych dniach spadków; kontrakt zyskał 43 ringgity (0,95%), do 4 578 ringgitów/tonę, wspierany przez mocniejszy olej sojowy z Chicago i wyższe ceny ropy naftowej. Rozważane przez Kanadę zmiany w regulacjach dotyczących czystych paliw dodają kolejną warstwę do dynamiki popytu na nasiona oleiste. W zachodniej Kanadzie rocznie przetwarza się około 14 mln ton rzepaku, a biopaliwa są kluczowym kierunkiem wykorzystania oleju rzepakowego. Zmiany polityki, które wzmocnią lub osłabią zachęty do krajowej produkcji biopaliw, mogą pośrednio zmienić konkurencyjny układ dla oleju sojowego w Ameryce Północnej, szczególnie na rynkach przybrzeżnych i transgranicznych, gdzie rzepak i soja bardziej bezpośrednio konkurują w strukturze przerobu rafinerii.

Pogoda i postęp prac polowych

W USA zbiory soi przyspieszają przy ogólnie sprzyjającej pogodzie krótkoterminowej. Najnowsze raporty służb doradczych z północnego Środkowego Zachodu opisują przeważnie suche warunki, umożliwiające postęp zbiorów i wysiew międzyplonów; pod koniec września liście zrzuciło 70% soi w Wisconsin, a 5% areału zostało już zebrane. Prognozy na połowę października wskazują na temperatury powyżej normy i opady poniżej normy w znacznej części zachodniego i centralnego pasa kukurydzy, co na ogół sprzyja zakończeniu zbiorów i szybkiemu postępowi prac polowych. W Brazylii kampania siewna soi na sezon 2026/27 przyspiesza, ale pozostaje nierówna i bardzo wrażliwa na pogodę. W skali kraju zasiewy szacuje się na około 9–10% planowanego areału, dzięki poprawie opadów w części stanów Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Goiás i na południu kraju. Raporty agronomiczne wskazują jednak na nadmierne opady, grad i lokalne podtopienia w Paranie, które okresowo zatrzymywały siewy i zwiększały obawy o wschody oraz obsadę. Z kolei części Mato Grosso i region Matopiba nadal zmagają się z nieregularnymi i nierównomiernymi opadami, a producenci czekają na bardziej stabilną wilgotność przed pełnym rozpoczęciem siewu. Conab i inne brazylijskie służby monitorujące odnotowują, że ostatnie deszcze poprawiły wilgotność gleby w regionie Centrum-Południe, umożliwiając rozpoczęcie siewu soi i kukurydzy pierwszego sezonu, ale potwierdzają, że wzorce związane z El Niño mogą podtrzymywać nieregularność opadów w październiku, szczególnie w regionach centralnych i północno-wschodnich. Oznacza to, że ryzyko dotyczące wczesnych plonów pozostaje przechylone w dół, jeśli okna siewne zostaną skrócone lub konieczne będzie przesiewanie na zbyt mokrych obszarach południa.

Perspektywy i kwestie handlowe

• Nastawienie dla ceny absolutnej: Ponieważ inspekcje eksportowe z USA są wyraźnie wyższe niż rok wcześniej, a popyt chiński pozostaje silny, najbliższe kontrakty na soję i produkty sojowe na CBoT zachowują umiarkowanie wzrostowe nastawienie, szczególnie jeśli siewy w Brazylii napotkają dalsze problemy pogodowe.
• Produkty kontra ziarno: Względna siła śruty sojowej i oleju sojowego wobec całych ziaren wspiera marże przerobowe; odbiorcy końcowi mogą rozważyć zabezpieczenie z wyprzedzeniem części zapotrzebowania na śrutę i olej w IV kwartale 2026 r. oraz I kwartale 2027 r., dopóki kontrakty pozostają w obecnym przedziale.
• Arbitraż pochodzenia: Niższe wartości FOB z Ukrainy i premie napędzane przez spółdzielnie na poziomie gospodarstw sprzyjają nabywcom dysponującym elastyczną logistyką do Europy i regionu Morza Śródziemnego, podczas gdy oferty z Indii i Chin pozostają relatywnie mocne w ujęciu EUR.
• Zarządzanie ryzykiem: Podwyższone koszty oleju napędowego i nakładów przemawiają za aktywnym zabezpieczaniem marż przez producentów, z wykorzystaniem kontraktów terminowych, opcji oraz, tam gdzie są dostępne, zabezpieczeń paliwowych w celu zablokowania dodatnich zwrotów podczas wzrostów cen w okresie żniw.