Nowa fala ograniczeń eksportowych nawozów i środków pozwala podnieść ryzyko kosztów globalnych dla zaopatrzenia w żywność

Globalne rynki nawozów i środków do produkcji stają w obliczu nowej fali ograniczeń eksportowych, w tym całkowitego zakazu eksportu kwasu siarkowego w Chinach oraz wydłużonych systemów kwot i ceł w głównych krajach produkujących nawozy. Środki te zaostrzają dostępność składników odżywczych, podnoszą koszty produkcji dla rolników i wprowadzają nową warstwę zmienności na już niestabilnych rynkach rolnych.

Chociaż ceny surowców spożywczych były ostatnio napędzane przez wąskie gardła w logistyce i koszty energii, najnowsze ruchy dotyczące zakazów eksportu, kwot i tymczasowych ceł na kluczowe produkty nawozowe wskazują na bardziej strukturalne ograniczenia w dostępie do środków. Traderzy w branży zbóż, cukru, nasion oleistych oraz specjalnych upraw na nowo oceniają ceny kontraktów terminowych i ryzyko ekspozycji na drugą połowę 2026 roku.

Wprowadzenie

Od 1 maja 2026 roku Chiny wstrzymują eksport zwykłego kwasu siarkowego przemysłowego, w tym kwasu pochodzącego z przetapiania metali, w celu priorytetowego traktowania konsumpcji krajowej i sektorów strategicznych. Kwas siarkowy jest kluczowym surowcem do produkcji nawozów fosforowych i azotowych, a także do materiałów do górnictwa i baterii, co czyni ten zakaz natychmiastowo istotnym dla globalnych łańcuchów nawozowych.

Jednocześnie Rosja wydłużyła i rozszerzyła ilościowe ograniczenia eksportu nawozów mineralnych do docelowych krajów spoza EAEU do 30 listopada 2026 roku, z kwotą wynoszącą nieco ponad 20 milionów ton na okres czerwiec–listopad. Egipt wprowadził trzymiesięczną opłatę eksportową w wysokości 90 USD/tonę na nawozy azotowe, począwszy od 5 maja 2026 roku, w wyniku znacznego wzrostu krajowych kosztów gazu. Wspólnie te działania wzmacniają pojawiający się wzorzec interwencji krajów producentów w eksploatację nawozów i surowców.

Natychmiastowy wpływ na rynek

Zakaz eksportu kwasu siarkowego w Chinach ograniczy globalną dostępność kluczowego pośrednika do produkcji nawozów fosforowych i azotowych, szczególnie w Azji i Ameryce Łacińskiej, które opierały się na chińskich dostawach. Oczekuje się, że ceny kwasu siarkowego na rynku spot najpierw wzrosną w Azji przybrzeżnej, co wpłynie na koszty dostarczania dla DAP/MAP, SSP oraz niektórych produktów azotowych.

Kwoty eksportowe nawozów w Rosji, chociaż nieco większe niż w poprzednim okresie (20,07 miliona ton w porównaniu do 18,69 miliona ton), utrzymują twardy sufit wolumenów i podnoszą ryzyko dyskrecjonalnej polityki dla importerów w Europie, Ameryce Łacińskiej i Afryce. Nowa opłata eksportowa Egiptu skutkuje praktycznym podniesieniem minimum dla cen nawozów azotowych FOB z regionu Morza Śródziemnego, co zwiększa presję kosztową dla pobliskich importerów tuż przed kluczowymi terminami sadzenia w Afryce Północnej oraz Południowej Europie.

Ostatnie prognozy Grupy Banku Światowego już wskazywały na wzrost cen nawozów w I kwartale 2026 roku, prowadzone przez mocznik, z ograniczeniami eksportowymi jako kluczowym czynnikiem zmienności. Najnowsze środki prawdopodobnie przedłużą konsekwencje do II–III kwartału, wspierając podwyższone koszty inputów, nawet jeśli rynki energii się ustabilizują.

Zakłócenia łańcucha dostaw

Zakaz kwasu siarkowego ma wpłynąć na istniejące wzorce transportu, ponieważ nabywcy z Azji i Ameryki Łacińskiej będą musieli szukać zastępczych wolumenów z Bliskiego Wschodu, Europy lub obu Ameryk. Dzieje się tak w obliczu już istniejących wąskich gardeł w transporcie, które kształtują trasy transportowe dla zbóż i nawozów oraz zwiększają zatory i koszty transportu.

Zarządzanie kwotami w Rosji prawdopodobnie będzie nadal powodować nierównomierne miesięczne przepływy eksportowe, z okresami zwiększonego transportu, po których nastąpią chwile spokoju, gdy kwoty będą monitorowane i dostosowywane. Dla Egiptu, opłaty eksportowe mogą tymczasowo ograniczyć wolumeny azotu wysyłane za granicę, gdy producenci będą rozważać rabaty na rynkach krajowych w porównaniu do rynków eksportowych, tworząc napięcia na krótką metę dla regionalnych nabywców uzależnionych od egipskiego mocznika i innych produktów azotowych.

Te zakłócenia potęgują istniejące wyzwania związane z kryzysem w Cieśninie Ormuz w 2026 roku, który już podwyższył ceny mocznika i zwiększył obawy, że ceny nawozów mogą wynieść średnio o 15–20% wyżej w pierwszej połowie 2026 roku. W obliczu kolejnych polityk ograniczających podaż, planista logistyki w sektorze rolnym stoi w obliczu zwiększonego ryzyka w harmonogramach, dłuższych czasów realizacji i wyższej prawdopodobności opóźnień w dostawach.

Towary potencjalnie dotknięte

• Mocznik i inne nawozy azotowe – Kwoty eksportowe w Rosji i cła w Egipcie bezpośrednio wpływają na podaż azotu, podczas gdy ograniczenia w kwasie siarkowym mogą zwiększyć koszty produkcji niektórych produktów azotowych.
• Nawozy fosforowe (DAP, MAP, SSP) – Wysoko uzależnione od kwasu siarkowego; zakaz eksportu w Chinach zwiększa koszty wejścia i może zaostrzyć globalną dostępność fosforu.
• Potas i złożone mieszanki NPK – Choć nie podlegają bezpośrednim nowym zakazom, wyższe ceny lub ograniczona podaż komponentów azotu i fosforu mogą podnieść wartości NPK i zmienić proporcje mieszanki.
• Zboża, kukurydza i nasiona oleiste – Rolnicy stawiający czoła wyższym kosztom składników odżywczych mogą ograniczać stosowanie nawozów lub zmieniać mieszanki upraw, co może wpłynąć na plony zbóż i nasion oleistych w sezonach 2026–27.
• Uprawy ogrodnicze o wysokiej wartości – Producenci owoców, warzyw i specjalnych upraw, szczególnie w regionach uzależnionych od importu nawozów, są narażeni na inflację kosztów i potencjalne problemy z dostępnością dostosowanych produktów odżywczych.

Implikacje handlowe w regionie

Azja prawdopodobnie odczuje natychmiastowy wpływ wstrzymania eksportu kwasu siarkowego w Chinach, a regionalni producenci nawozów i przemysłowi użytkownicy będą zmuszeni szukać alternatywnych źródeł lub dostosować produkcję. Producenci z Bliskiego Wschodu i Europy mogą zyskać dodatkowe zapotrzebowanie na kwas siarkowy i nawozy fosforowe, pod warunkiem, że będą w stanie zabezpieczyć surowce i zdolności transportowe.

W zakresie azotu, system kwot w Rosji oraz tymczasowa opłata eksportowa w Egipcie przesuną część zainteresowania zakupami w kierunku innych eksporterów, takich jak państwa Zatoki Perskiej, Ameryka Północna oraz Trynidad i Tobago, chociaż te regiony również borykają się z własnymi ograniczeniami gazowymi i zdolnościami. Krajom rozwijającym się w Afryce i częściach Azji, które często polegają na importowanych nawozach i mają ograniczoną zdolność do absorbowania wyższych kosztów, pozostają szczególnie narażone na skutki przenoszenia wpływów na ceny żywności.

W dłuższej perspektywie, utrzymujące się kontrole eksportowe mogą przyspieszyć inwestycje w krajową zdolność do produkcji nawozów lub alternatywne źródła składników odżywczych w głównych regionach importujących, ale takie projekty są kosztowne i wolno się materializują. Do tego czasu, przepływy handlowe będą nadal bardzo wrażliwe na dodatkowe zmiany polityki w małej grupie kluczowych krajów producentów.

Prognozy rynkowe

W krótkim okresie rynki nawozów i kwasu siarkowego są gotowe na zwiększoną zmienność cenową, gdy traderzy przetwarzają zakaz eksportu z Chin, zaktualizowane rosyjskie kwoty i wdrożenie opłaty przez Egipt. Wzrosty cen są najbardziej prawdopodobne w obszarach spot i bliskich, szczególnie w przypadku produktów powiązanych z kwasem siarkowym i ładunków azotowych z regionu Morza Śródziemnego.

W dół łańcucha, rynki zbóż i nasion oleistych mogą reagować stopniowo, z wyższymi kosztami inputów przekładającymi się na decyzje dotyczące produkcji plonów w sezonach 2026–27, zamiast natychmiastowych szoków podażowych. Uczestnicy rynku będą uważnie monitorować wszelkie dalsze zaostrzenia reżimów eksportowych, zmiany cen energii oraz rozwój sytuacji w kryzysie w Cieśninie Ormuz, które mogą zwiększyć ryzyko związane z cenami nawozów.

Wgląd z rynku CMB

Ostatnia runda zakazów eksportowych, kwot i ceł na nawozy oraz kluczowe pośredniki podkreśla, jak polityka handlu inputami stała się centralnym czynnikiem napotykanych ryzyk na rynku rolnym. Dla importerów uzależnionych od dostaw bezpieczeństwo dostaw zależy teraz nie tylko od fundamentów produkcji i transportu, ale także od szybko zmieniającej się polityki w niewielkiej grupie kluczowych krajów eksportujących.

Traderzy surowców, importerzy oraz nabywcy z branży spożywczej powinni uwzględnić wyższe i bardziej zmienne koszty nawozów w podejmowaniu decyzji dotyczących cen terminowych, hedgingu oraz zaopatrzenia w najbliższe 6–12 miesięcy. Dywersyfikacja źródeł, wydłużenie czasów realizacji oraz monitorowanie sygnałów regulacyjnych w Chinach, Rosji, Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie będą niezbędne do zarządzania ryzykiem marży i podażą przez resztę 2026 roku.