Rosja przedłuża zerową stawkę cła eksportowego na pszenicę: natychmiastowy sygnał dla rynków zbożowych Morza Czarnego i Polski

Decyzja Rosji o przedłużeniu zerowych ceł eksportowych na kluczowe kategorie pszenicy w ramach jej kontyngentu eksportowego zbóż obowiązującego do 2026 r. wywiera nową, spadkową presję na ceny w basenie Morza Czarnego i przekształca krótkoterminowe przepływy handlowe do Europy Środkowej i Wschodniej, w tym do Polski. Ruch ten wzmacnia konkurencyjność Rosji właśnie w momencie rozpoczęcia wczesnych żniw jęczmienia i pszenicy w Polsce i w całej UE, ograniczając potencjał wzrostowy cen i zawężając marże lokalnych producentów. Dla importerów, wytwórni pasz i młynów tańsze oferty z rejonu Morza Czarnego mogą jednak otworzyć krótkie okno do atrakcyjnego zabezpieczenia potrzeb zakupowych.

Rząd rosyjski przedłużył obowiązywanie zerowej stawki cła eksportowego w ramach kontyngentu na pszenicę i mieszankę pszenno‑żytnio (meslin) co najmniej do 30 czerwca 2026 r., równolegle obniżając cła na jęczmień i kukurydzę, w ramach tymczasowego kontyngentu taryfowego na eksport zbóż. Jest to kontynuacja wcześniejszej decyzji o zwiększeniu ogólnego kontyngentu eksportowego zbóż o 5 mln ton w bieżącym sezonie handlowym, co sygnalizuje zamiar Moskwy utrzymania wysokich wolumenów eksportu i udziału w rynku w basenie Morza Czarnego. Zmiana polityki następuje na tle już komfortowego globalnego bilansu pszenicy i łagodniejących międzynarodowych cen referencyjnych.

Natychmiastowy wpływ na rynek

Bezpośrednim efektem przedłużenia zerowej stawki cła jest umocnienie pozycji Rosji jako najtańszego pochodzenia pszenicy konsumpcyjnej i paszowej dla rynków śródziemnomorskich oraz państw sąsiadujących z UE. Przy faktycznej likwidacji ceł wewnątrz kontyngentu rosyjskie oferty FOB mogą pozostać agresywnie wyceniane bez erozji cen skupu u rolników, wywierając presję konkurencyjną na pochodzenie ukraińskie, unijne (w tym francuskie) i inne kraje regionu Morza Czarnego.

Dla Polski, położonej na kluczowych lądowych i bałtyckich szlakach eksportowych i ściśle powiązanej z przepływami ukraińskimi poprzez unijne „Korytarze Solidarności”, ponowne wzmocnienie rosyjskiej ekspansji podnosi poprzeczkę konkurencyjności cenowej. UE już podjęła działania w celu ochrony swojego rynku wewnętrznego przed zbożem z Rosji i Białorusi poprzez znaczące podwyższenie ceł importowych, głównie w celu zapobiegania destabilizacji lokalnych cen zbóż oraz ograniczenia napływu ziarna pochodzącego z okupowanych terytoriów Ukrainy. Nawet jeśli zboże rosyjskie nie trafia bezpośrednio do UE, jego obecność na pobliskich rynkach trzecich będzie ciążyć na globalnych benchmarkach cenowych wykorzystywanych jako odniesienie w wycenie w Polsce i regionie.

Zakłócenia w łańcuchach dostaw

Od strony logistycznej środek ten nie wprowadza nowych fizycznych wąskich gardeł, lecz wzmacnia istniejące napięcia przepustowości w portach Morza Czarnego, ponieważ eksporterzy starają się maksymalnie wykorzystać okno bezcłowe przed zakończeniem okresu kontyngentu. Oczekuje się, że rosyjskie głębokowodne terminale będą priorytetowo obsługiwać załadunki pszenicy, co może później w sezonie wypierać częściowo wolumeny jęczmienia i kukurydzy, jeśli nasili się zatłoczenie frachtu i kolejek przeładunkowych.

Dla Polski i jej sąsiadów wpływ jest bardziej pośredni – poprzez ceny i konkurencję, a nie dostępność towaru. Lądowe i śródlądowe szlaki wodne UE przeznaczone na eksport ukraiński w ramach inicjatywy Korytarzy Solidarności już przerzucają kilka milionów ton miesięcznie zbóż i roślin oleistych do i przez terytorium UE. Zwiększona obecność Rosji na rynkach Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej i Azji może wypierać tam ukraińskie dostawy, zwiększając zachętę do kierowania większych wolumenów ukraińskiego zboża przez lądowe korytarze UE i porty bałtyckie, w tym terminale w Polsce, z potencjalnymi konsekwencjami dla lokalnych baz, poziomu zapasów i wykorzystania magazynów.

Surowce potencjalnie objęte wpływem

• Pszenica (konsumpcyjna i paszowa) – Bezpośredni beneficjent zerowych ceł w ramach kontyngentu, co umożliwia niższe rosyjskie wartości FOB, ograniczające wzrost globalnych cen i zawężające możliwości eksportowe dla pszenicy z Polski i UE.
• Jęczmień – Obniżone cła eksportowe wspierają konkurencyjne rosyjskie oferty jęczmienia na rynkach paszowych, wywierając presję na ceny jęczmienia paszowego w Europie Środkowej i wpływając na wybór komponentów w dawkach żywieniowych w sektorach zwierzęcych.
• Kukurydza (maize) – Niższe stawki celne w Rosji, w połączeniu z dużym potencjałem eksportowym Ukrainy przez szlaki lądowe, mogą łagodzić ceny kukurydzy z regionu Morza Czarnego, wpływając na decyzje zakupowe i hedgingowe polskich wytwórni pasz.
• Rzepak i inne rośliny oleiste – Nie są bezpośrednim celem rosyjskich działań, jednak presja cenowa na zboża może przenosić się na rynek roślin oleistych poprzez konkurencję o areał upraw i marże przerobowe w Europie.

Konsekwencje dla handlu w regionie

Rosja jest głównym krótkoterminowym beneficjentem tej decyzji, umacniając swoją rolę dominującego eksportera pszenicy do Afryki Północnej, na Bliski Wschód i do części Azji. Przedłużenie zerowej stawki cła wspiera jej zdolność do podcinania cen oferowanych przez UE i innych eksporterów, szczególnie na rynkach wrażliwych cenowo. W efekcie eksporterzy europejscy, w tym z Francji i Niemiec, mogą odnotować spadek wolumenów sprzedaży lub być zmuszeni do akceptacji niższych marż.

Dla Polski i szerszego regionu Europy Środkowej otoczenie konkurencyjne staje się bardziej wymagające. Choć unijna „ściana taryfowa” w dużej mierze blokuje bezpośredni napływ rosyjskiej pszenicy do UE, pobliskie rynki trzecie, takie jak Egipt czy Turcja, mogą jeszcze mocniej przesuwać się w stronę zboża rosyjskiego, ograniczając dywersyfikację kierunków zbytu dla zbóż ukraińskich i unijnych. Może to skutkować kierowaniem większych ilości ukraińskiego tranzytu przez Polskę w ramach Korytarzy Solidarności, zwiększając presję na lokalną logistykę, terminale i bazę magazynową oraz komplikując strategie sprzedażowe polskich producentów przed żniwami 2026/27.

Perspektywy rynkowe

W krótkim okresie przedłużenie rosyjskiej zerowej stawki celnej prawdopodobnie będzie ograniczać wzrost globalnych cen pszenicy i wzmacniać obecne, spadkowe nachylenie krzywych terminowych w rejonie Morza Czarnego i w UE, o ile nie wystąpią istotne szoki produkcyjne. Zmienność cen może jednak rosnąć w okolicach kamieni milowych związanych z wykorzystaniem kontyngentu oraz przy ewentualnych kolejnych zmianach polityki Moskwy, gdy handlowcy będą ponownie oceniać tempo eksportu i pozostałe wolumeny w ramach limitu.

Uczestnicy rynku w Polsce i regionie powinni monitorować różnice cenowe między pszenicą rosyjską i unijną, różnice frachtowe do kluczowych kierunków importu oraz zmieniającą się przepustowość unijnych Korytarzy Solidarności. Ewentualny wzrost wolumenów ukraińskiego eksportu lądowego przez Polskę, w połączeniu z konkurencyjnymi cenami rosyjskimi na rynkach zamorskich, może dodatkowo ścisnąć lokalne basis i premie za magazynowanie, zwłaszcza jeśli nowe zbiory w UE będą na poziomie średnim lub powyżej średniej. Kluczowe będzie zarządzanie ryzykiem poprzez elastyczne strategie hedgingowe i ostrożne timingowanie sprzedaży fizycznej.

CMB Market Insight

Decyzja Rosji o przedłużeniu zerowych ceł eksportowych w ramach kontyngentu na pszenicę stanowi strategicznie istotny sygnał dla globalnych rynków zbożowych na początku kampanii 2026/27. Poprzez de facto subsydiowanie konkurencyjności w porcie Moskwa wzmacnia swój wpływ na kształtowanie cen w rejonie Morza Czarnego i poza nim, nawet gdy UE stara się odgrodzić swój rynek wewnętrzny wyższymi cłami na zboże z Rosji i Białorusi.

Dla polskich handlowców, młynarzy i producentów pasz polityka ta podkreśla konieczność ścisłego odniesienia decyzji zakupowych i sprzedażowych do cen w rejonie Morza Czarnego oraz uwzględnienia wysokiego prawdopodobieństwa zwiększonych przepływów ukraińskich szlakami lądowymi. Podczas gdy odbiorcy końcowi mogą przejściowo korzystać z tańszych opcji importowych i łagodniejszych cen krajowych, producenci w Polsce i sąsiednich państwach UE stają w obliczu trudniejszego otoczenia marżowego. Kluczowe znaczenie będzie miało strategiczne pozycjonowanie zarówno na rynku fizycznym, jak i terminowym w miarę zaostrzania się konkurencji eksportowej w trakcie sezonu.