Rosyjski rzepak gwałtownie zyskuje, podczas gdy ceny w UE łagodnieją po ostatnich szczytach

Rosyjski rzepak wyłania się w tym sezonie jako zdecydowany lider kompleksu roślin oleistych, dokładnie w momencie, gdy ceny rzepaku w UE łagodnieją po ostatnich szczytach, lecz pozostają historycznie wysokie. Zwiększenie areału upraw w Rosji i szybkie postępy zbiorów wzmacniają potencjał eksportowy, podczas gdy najbliższe kontrakty terminowe w Paryżu i notowania fizyczne sygnalizują łagodną presję spadkową, a nie gwałtowną korektę. Ponieważ zbiory roślin oleistych w Rosji postępują szybciej niż w ubiegłym roku, rzepak wyróżnia się jako jedyna główna roślina oleista o znacząco wyższej produkcji, pomagając zrekompensować słabsze zbiory słonecznika i soi. Jednocześnie europejskie kontrakty terminowe na rzepak w okolicach 538 EUR/t oraz nieco niższe ceny fizyczne wskazują, że rynki przechodzą od ryzyka pogodowego i związanego ze zbiorami do zarządzania obfitą podażą z regionu Morza Czarnego oraz sygnałami popytu na biodiesel. W tych warunkach przetwórcy i handlowcy mają niewielkie okno na zabezpieczenie dostaw, zanim rosyjski eksport osiągnie szczyt, a ryzyka logistyczne lub polityczne potencjalnie ponownie wycenią rynek.

Ceny

Notowania fizyczne w naszym panelu pokazują mieszany, lecz ogólnie nieco słabszy ton w Europie. Francuski rzepak (pochodzenie FR, Paryż, FOB) jest wyceniany na 0.64 EUR/kg 02 października, wobec 0.62 EUR/kg 24 września, co wskazuje na umiarkowane umocnienie w najnowszej ocenie pomimo niedawnej słabości kontraktów terminowych. Ukraiński rzepak (min. 42% oleju, czystość 98%, FCA Kijów) pozostaje stabilny na poziomie 0.45 EUR/kg, podczas gdy FCA Odessa wynosi 0.46 EUR/kg — w obu przypadkach bez zmian względem 01 października.

W ujęciu uwzględniającym logistykę ukraiński rzepak klasy 1, < 35 mcm, CPT Odessa, ostatnio spadł z 0.479 do 0.458 EUR/kg 28 września, odzwierciedlając krótkoterminową presję wynikającą z komfortowych zapasów krajowych i aktywnej sprzedaży. Po stronie kontraktów terminowych rzepak paryski jest notowany w okolicach 538.25 EUR/t, po spadku o około 2–3% w ciągu ostatniego miesiąca, gdy presja związana ze zbiorami i słabsze oleje konkurencyjne osłabiły wcześniejsze wzrosty. 

Podaż i popyt

Rosyjska kampania zbiorów roślin oleistych postępuje szybciej niż w ubiegłym roku, a łączne zbiory wyniosły 14.68 mln t, już o 0.1% więcej niż w 2025 r., mimo spadku średnich plonów o 1.7% do 17.2 c/ha. Kluczowym czynnikiem jest zwiększenie areału, które pozwoliło sektorowi zrekompensować niższą produktywność i zwiększyć produkcję. W tym ujęciu rzepak jest zdecydowanym zwycięzcą: produkcja osiągnęła 5.1 mln t, co oznacza silny wzrost o +23% względem 2025 r. i czyni go obecnie największą pod względem wolumenu rośliną oleistą.

Dla porównania, produkcja słonecznika w Rosji spadła o 20.4% do 5.5 mln t, a produkcja soi zmniejszyła się o 24.7% do 2.7 mln t, ograniczając krajową dostępność tych konkurencyjnych roślin oleistych. Ta rozbieżność wspiera przerób i zainteresowanie eksportem rzepaku, który w tym sezonie coraz wyraźniej staje się głównym źródłem oleju i śruty w Rosji. Nadal trwają zbiory lnu oleistego, przy skoszonych 75.5% z planowanych 1.9 mln ha i zebranych już 1.35 mln t, co zwiększa konkurencję na rynkach niszowych, lecz nie podważa dominującej pozycji rzepaku.

Patrząc w przyszłość, zasiewy ozimin podkreślają strategiczne znaczenie rzepaku: zasiewy ozimych roślin oleistych, głównie rzepaku, już przekroczyły wcześniejsze oczekiwania i osiągnęły 836.4 tys. ha, co oznacza solidny wzrost o +31% względem jesieni 2025 r. Wskazuje to na potencjał kolejnych obfitych zbiorów rzepaku w następnym roku gospodarczym. Równocześnie prognoza rosyjskich zbiorów zbóż na poziomie 141.8 mln t sugeruje, że konkurencja o areał ze strony zbóż pozostaje możliwa do opanowania, wzmacniając strukturalne przesunięcie w kierunku roślin oleistych ogółem, a rzepaku w szczególności.

Poza Rosją najnowsze szacunki UE obniżyły prognozę zbiorów rzepaku w 2026 r. do około 20 mln t, nieco poniżej ubiegłorocznego poziomu, co pomaga utrzymać napięty bilans europejski, nawet gdy globalna produkcja roślin oleistych rośnie. Silny popyt w UE nadal wspiera także eksport z Ukrainy, gdzie zapasy na początku sezonu w wysokości około 2.6–2.7 mln t oraz szacowane 1.5 mln t, które pozostają do sprzedaży przed zimą, wywierają presję na najbliższe ceny FOB/FCA, ale zapewniają stały napływ nasion do europejskich zakładów przetwórczych.

Pogoda i warunki upraw

Pogoda podczas zbiorów w głównych rosyjskich regionach upraw roślin oleistych umożliwiła dotychczas szybsze tempo niż w 2025 r., wspierając raportowaną 2-procentową przewagę w postępie prac. Odpowiedni dostęp do pól i niewielkie zakłócenia były kluczowe dla osiągnięcia 23-procentowego wzrostu tonażu rzepaku rok do roku, szczególnie przy niższych średnich plonach. Główne ryzyko dotyczy obecnie w mniejszym stopniu zakończenia zbiorów, a bardziej zachowania jakości i zarządzania logistyką w miarę przemieszczania wolumenów do portów i zakładów przetwórczych.

W nowym sezonie silny wzrost zasiewów rzepaku ozimego w Rosji sugeruje, że warunki jesienne były wystarczająco sprzyjające, aby zachęcić rolników do zwiększenia areału. W UE prognozy z początku października wskazują na sezonowo chłodne i zróżnicowane warunki w regionach uprawy rzepaku, bez oznak poważnego, powszechnego stresu na tym etapie. Jednak rozkład opadów w nadchodzących tygodniach pozostanie istotny dla wschodów i odporności na zimę, szczególnie w Europie Środkowej i Wschodniej, gdzie jesień rozpoczęła się w niektórych regionach przy deficycie wilgoci w glebie.

Fundamenty i czynniki zewnętrzne

Fundamentalnie kompleks rzepakowy znajduje się między obfitą lub rosnącą podażą w regionie Morza Czarnego a nieco bardziej napiętym bilansem UE. Większe zbiory rzepaku w Rosji i zwiększenie zasiewów ozimin wskazują na utrzymujący się potencjał eksportowy, szczególnie jeśli krajowe moce przerobowe nie będą w stanie w pełni zagospodarować nadwyżki. Jednocześnie niższe zbiory słonecznika i soi w Rosji ograniczają szerszy kompleks roślin oleistych, pośrednio wspierając ceny rzepaku poprzez wyższe marże krajowego przerobu i popyt na śrutę rzepakową jako paszę.

Po stronie popytu sektory biodiesla i olejów spożywczych w UE nadal wspierają bazową konsumpcję, a sygnały cenowe są coraz silniej powiązane z ceną ropy naftowej i spreadami na olej napędowy. Najnowsze komentarze wskazują, że nawet przy podwyższanych prognozach globalnej produkcji roślin oleistych ceny rzepaku w UE pozostają wysokie z powodu umiarkowanego obniżenia prognozy zbiorów i solidnego zapotrzebowania importowego. Na arenie międzynarodowej dane USDA i UE wskazują na wyższą łączną produkcję roślin oleistych w sezonie 2026/27, napędzaną przez rzepak i słonecznik, co ogranicza potencjał wzrostowy, lecz nie eliminuje regionalnych napięć, zwłaszcza jeśli logistyka, polityka lub pogoda ograniczą eksport z regionu Morza Czarnego.

Perspektywy handlowe (najbliższe 2–4 tygodnie)

• Europejscy przetwórcy: Wykorzystać obecną słabość kontraktów terminowych w okolicach 538 EUR/t oraz nieco niższe ukraińskie ceny CPT do zwiększenia najbliższego pokrycia, szczególnie dla pozycji na IV kwartał–I kwartał, zachowując jednocześnie pewną elastyczność na wypadek dalszej presji związanej ze zbiorami.
• Producenci w Rosji i na Ukrainie: Rozważyć stopniową strategię sprzedaży. Duże zbiory w Rosji i komfortowe zapasy na Ukrainie przemawiają przeciwko natychmiastowemu napięciu podaży, lecz zwiększony popyt importowy w UE i potencjalne wąskie gardła logistyczne mogą później poprawić poziomy bazowe.
• Importerzy z regionu MENA i Azji: Uważnie monitorować przepływy eksportowe z Rosji i Ukrainy; rosnąca dostępność z regionu Morza Czarnego stwarza możliwości dywersyfikacji pochodzenia i uzyskania rabatów względem nasion pochodzenia unijnego, z uwzględnieniem ograniczeń dotyczących frachtu, finansowania i sankcji.
• Spekulanci: Przy fundamentalnie neutralnych do lekko spadkowych warunkach w bardzo krótkim terminie, lecz konstruktywnych w dalszej perspektywie, odpowiednie mogą być strategie korzystające z cen poruszających się w przedziale z lekkim nastawieniem spadkowym w pobliżu obecnych poziomów kontraktów terminowych, przy zachowaniu opcji na wypadek szoków pogodowych lub politycznych.

3-dniowa perspektywa kierunkowa

• Kontrakty terminowe na rzepak w Paryżu (Euronext): Umiarkowanie spadkowe nastawienie, ponieważ rynki uwzględniają duże zapasy w Rosji i na Ukrainie oraz niedawną słabość techniczną, przy zmienności śróddziennej wokół doniesień makroekonomicznych.
• Francuski rynek fizyczny FOB (Paryż): W dużej mierze stabilny do nieco słabszego, przy poziomach bazowych wspieranych przez silny popyt lokalny, lecz ograniczanych przez konkurencyjne oferty z regionu Morza Czarnego.
• Ukraina FCA/CPT (Kijów, Odessa): Nieznaczne ryzyko spadkowe, ponieważ zainteresowanie sprzedażą pozostaje silne, a kanały logistyczne są aktywnie wykorzystywane, choć gwałtowne spadki są mało prawdopodobne bez szerszej wyprzedaży w kompleksie roślin oleistych.