Soja zniżkuje w obliczu narastającej presji żniw, podczas gdy popyt na biopaliwa wspiera olej

Kontrakty terminowe na soję nieznacznie zniżkują, ponieważ presja żniw w USA i obfite globalne zapasy obciążają ceny, podczas gdy śruta sojowa pozostaje względnie stabilna, a olej sojowy koryguje wcześniejsze wzrosty. Silny popyt na olej sojowy napędzany przez biopaliwa oraz rosnące moce przerobowe w Brazylii zapewniają średnioterminowe wsparcie, lecz w krótkim terminie są równoważone przez dużą podaż olejów roślinnych i rekordowe zapasy konkurencyjnych olejów. Soja wchodzi w fazę, w której dominują klasyczne uwarunkowania żniwne, zastępując wcześniejszą premię za ryzyko pogodowe. Soja, śruta sojowa i olej sojowy na CBOT wszystkie osłabły podczas ostatnich sesji: najbliższe kontrakty na soję na CBOT spadły o około 4–6 centów amerykańskich za buszel względem poprzedniego dnia, najbliższy olej sojowy zniżkował o 0,2–0,4 centa amerykańskiego za funt, a śruta sojowa oddała część zwyżki z poprzedniego dnia. Jednocześnie regionalne ceny fizyczne rozchodzą się: wartości FOB w Indiach nieznacznie rosną, podczas gdy oferty z USA i basenu Morza Czarnego obniżają się, a poziomy w Chinach stabilizują się. Inwestorzy mierzą się z rynkiem znajdującym się pomiędzy rekordowym popytem na olej sojowy ze strony biopaliw, rosnącym przerobem w Brazylii i wysokimi zapasami oleju palmowego.

Ceny

Na CBOT kontrakty terminowe na soję są notowane nieznacznie niżej wzdłuż całej krzywej terminowej. Najbliższy listopadowy kontrakt na soję 2026 ostatnio wynosił 1,292.25 centa amerykańskiego za buszel, co oznacza spadek o 5.25 centa, czyli 0.40% w ciągu dnia, podczas gdy styczniowy kontrakt 2027 wynosił 1,309.50 centa amerykańskiego za buszel (‑5.00 centa; ‑0.38%). Odroczone kontrakty do końca 2027 i 2028 roku również znajdują się 3–6 centów poniżej wcześniejszych zamknięć, utrzymując umiarkowaną strukturę carry.

Olej sojowy osłabł wyraźniej. Kontrakt październikowy 2026 zamknął się na poziomie 67.42 centa amerykańskiego za funt, o 2.16 centa, czyli 3.10%, niżej niż podczas poprzedniej sesji, natomiast aktywnie handlowany kontrakt grudniowy 2026 wynosi 67.42 centa amerykańskiego za funt (‑0.26 centa; ‑0.38%). W dalszej części krzywej kontrakty na lata 2027–2028 skupiają się wokół 66–68 centów amerykańskich za funt, co sugeruje, że krótkotrwały wzrost z ubiegłego miesiąca do niskich poziomów 70 centów nie utrzymał się. Śruta sojowa natomiast pozostaje wysoko: kontrakt październikowy 2026 zamknął się na poziomie 365.90 USD za tonę krótką, o 3.54% wyżej niż dzień wcześniej, podczas gdy kontrakt grudniowy 2026 obniżył się do 361.50 USD za tonę krótką (‑1.18%), sygnalizując, że śruta jest obecnie silniejszym elementem przerobu.

Wskazania cen fizycznych w EUR odzwierciedlają ten mieszany obraz. Soja FOB New Delhi (IN), oczyszczona sortex, jest kwotowana po 0.89 EUR/kg wobec 0.87 EUR/kg przy poprzedniej aktualizacji, co podkreśla mocną bazę w Indiach. Amerykańska soja nr 2 FOB Washington D.C. obniżyła się do 0.58 EUR/kg z 0.60 EUR/kg, podczas gdy soja pochodząca z basenu Morza Czarnego z Odessy (UA) spadła do 0.325 EUR/kg FOB z 0.332 EUR/kg. Soja niemodyfikowana genetycznie CPT Odessa jest wskazywana na poziomie 0.383 EUR/kg, korygując się z 0.396 EUR/kg. Oferty chińskie w Pekinie są stabilne do nieznacznie niższych, przy cenie żółtej soi 0.73 EUR/kg i żółtej soi ekologicznej 0.83 EUR/kg.

Podaż i popyt oraz kontekst międzytowarowy

Podaż z USA szybko trafia do łańcucha dostaw. Kontrakty terminowe na CBOT znajdowały się pod presją w związku z postępem żniw na Środkowym Zachodzie, który zasadniczo odpowiada średniej z pięciu lat, a najnowsze komentarze podkreślają, że sprzedaż przez rolników przyspiesza wraz z osuszaniem pól. Ta fala żniw zwiększa dostępność w krótkim terminie właśnie wtedy, gdy spekulacyjne i komercyjne zaangażowanie w kontraktach listopadowych 2026 i styczniowych 2027 pozostaje wysokie, wzmacniając ruchy cen.

Po stronie popytu sektor biopaliw w USA nadal wspiera wykorzystanie oleju sojowego. W lipcu amerykańscy producenci biopaliw zużyli 1.687 miliarda funtów oleju sojowego, o 8.4% więcej niż w czerwcu i o 52% więcej niż rok wcześniej, przy czym olej napędowy ze źródeł odnawialnych odpowiadał za około 80% miesięcznego wzrostu. Jest to zgodne z danymi pokazującymi, że amerykański sektor biopaliw wykorzystał w lipcu 1.687 miliarda funtów oleju sojowego, z czego same instalacje produkujące olej napędowy ze źródeł odnawialnych zużyły 871 milionów funtów. Dzięki temu olej sojowy jest wiodącym surowcem niskoemisyjnym, pokrywając ponad 40% amerykańskiej puli surowców o niskiej intensywności emisji, podczas gdy olej rzepakowy pozostaje drugorzędny.

Tymczasem Brazylia szybko zwiększa moce przerobowe. Zainstalowane moce przerobu soi wzrosły w 2026 roku o 13%, do 86.4 miliona ton rocznie, a obecnie działa 148 zakładów; ogłoszono również dalsze inwestycje o wartości 7.7 miliarda reali. Oczekuje się, że brazylijskie przetwórnie przerobią w 2026 roku 63.5 miliona ton, czyli około 73% mocy, a dodatkowe projekty w ciągu najbliższych dwunastu miesięcy zwiększą moce o kolejne 7.4 miliona ton rocznie. Jednocześnie krajowa produkcja biodiesla osiągnęła rekordowe poziomy po zwiększeniu obowiązkowego udziału domieszki, zacieśniając lokalny bilans oleju sojowego, ale zapewniając solidny popyt na soję.

Globalny kompleks olejów roślinnych wysyła jednak niedźwiedzi sygnał. Szacuje się, że zapasy oleju palmowego w Malezji we wrześniu wzrosły o 22%, do 3.45 miliona ton, przekraczając poprzedni rekord z grudnia 2018 roku, w wyniku 16-procentowego wzrostu produkcji i 12-procentowego spadku eksportu. Oczekiwania dotyczące tych rekordowych zapasów, w połączeniu z niedawnym 2-procentowym spadkiem cen ropy naftowej, obniżyły grudniowy kontrakt na olej palmowy na Bursa Malaysia o 18 ringgitów, do 4,560 ringgitów za tonę. Obfity i tańszy olej palmowy, a także przeceniony olej słonecznikowy z basenu Morza Czarnego, wywierają konkurencyjną presję na olej sojowy na kluczowych rynkach importowych.

Regionalne przepływy handlowe dostosowują się. Ukraiński sektor rzepaku zmaga się ze słabszymi kontraktami terminowymi, tańszym słonecznikiem i trwającymi zakłóceniami eksportu. Ataki na porty, statki i zakłady przetwórcze ograniczyły popyt, skłaniając krajowe tłocznie do przechodzenia z rzepaku na słonecznik, który jest kwotowany loco zakład na poziomie 17,500–19,000 UAH za tonę wobec 19,000–20,000 UAH za tonę w przypadku rzepaku. Oferty eksportowe rzepaku wynoszą około 500–520 USD za tonę CIF w portach naddunajskich, podczas gdy dostawy do tłoczni w Czechach i Niemczech obniżyły się o około 10 EUR, do 510–535 EUR za tonę. Choć jest to historia dotycząca rzepaku, wzmacnia szerszy motyw agresywnej konkurencji słonecznika i rzepaku z olejem sojowym w Europie i basenie Morza Czarnego.

Fundamenty: przerób, przepływy śruty i handel

Ekonomika przerobu jest obecnie napędzana bardziej przez śrutę sojową niż przez olej sojowy. Kontrakty terminowe na śrutę sojową osiągnęły lepsze wyniki zarówno od soi, jak i oleju, przy wzroście najbliższego kontraktu o ponad 3% dzień do dnia i jedynie marginalnym spadku odroczonych kontraktów, co wskazuje na względne napięcie na rynku śrut białkowych w stosunku do oleju. Najnowsze komentarze rynkowe podkreślają również, że śruta sojowa pozostaje głównym wsparciem dla cen soi na początku października, ponieważ sektory hodowlany i drobiarski w Azji i Ameryce Łacińskiej podtrzymują popyt.

W Brazylii zwiększanie mocy przerobowych strukturalnie podnosi produkcję zarówno śruty, jak i oleju. Ma to służyć rosnącemu popytowi eksportowemu na śrutę sojową, szczególnie z Azji. Wietnam stał się największym azjatyckim nabywcą argentyńskiej śruty sojowej, osiągając w 2025 roku wartość 1.6 miliarda USD, napędzaną silnym popytem na pasze ze strony rozwijającego się sektora hodowlanego. Argentyński kompleks sojowy wygenerował w 2025 roku około 21.44 miliarda USD przychodów z eksportu, o 9.2% więcej rok do roku, odpowiadając za około jedną czwartą całkowitego eksportu towarowego kraju, co podkreśla utrzymujące się znaczenie przepływów śruty sojowej z regionu La Platy.

Jednocześnie USA i Brazylia konkurują cenowo o całe ziarno soi. Najnowsze analizy wskazują na ceny kontraktów terminowych na soję w USA w okolicach 12.8 USD za buszel (około 470 USD za tonę), pod presją napływu soi z amerykańskich żniw, podczas gdy ceny brazylijskie pozostają relatywnie mocne, ponieważ rolnicy przygotowują się do kolejnych rekordowych zbiorów, a krajowe tłocznie agresywnie konkurują o dostawy. Ten podział podkreśla, że globalny rynek charakteryzuje się obfitą podażą, ale także regionalnymi nierównowagami: konkurencyjność eksportowa USA poprawia się sezonowo wraz ze wzrostem zbiorów, podczas gdy Brazylia doświadcza mniejszej dostępności w krótkim terminie, ponieważ więcej soi jest absorbowane przez krajowy przemysł przerobu i biodiesla.

Rola Chin w kompleksie sojowym pozostaje kluczowa. Choć kontrakty terminowe na chińską soję nr 1 na DCE utrzymywały się na początku października stabilnie w przedziale 5,200–5,400 CNY za tonę, a spotowe oferty FOB z Pekinu były stabilne do nieznacznie słabszych, komentarze rynkowe wskazują na ostrożniejsze tempo zakupów w Chinach w porównaniu z wcześniejszymi latami. Odzwierciedla to połączenie wolniejszego wzrostu gospodarczego, dostosowań w sektorze trzody chlewnej i większego wykorzystania alternatywnych składników pasz. Eksporterzy z USA w większym stopniu polegają zatem na zdywersyfikowanym popycie z innych rynków azjatyckich oraz na krajowym przerobie na potrzeby paliw odnawialnych, aby zrównoważyć bilans.

Pogoda i kondycja upraw

Pogoda przechodzi w przypadku soi z głównego czynnika napędzającego rynek do drugorzędnego czynnika tła. Na amerykańskim Środkowym Zachodzie kluczowym czynnikiem w krótkim terminie jest w dużej mierze sprzyjające okno żniwne. Stanowe aktualizacje służb doradczych z Górnego Środkowego Zachodu wskazują, że zbiory soi już się rozpoczęły, a do połowy października oczekiwane są przeważnie suche warunki, temperatury powyżej normy i opady poniżej normy, co powinno umożliwić szybki postęp prac polowych.

W Brazylii natomiast kampania siewna soi 2026/27 rozpoczyna się w warunkach silnego zjawiska El Niño, które zwykle przynosi bardziej suche i gorące warunki w części regionu środkowo-zachodniego. Komentarze z początku października wskazują na suchy początek w niektórych regionach, budząc obawy o nierównomierne kiełkowanie, jeśli opady wkrótce nie powrócą do normy. Na razie kwestie te dotyczą bardziej potencjalnego ryzyka dla plonów niż potwierdzonych strat, ale będą uważnie obserwowane w nadchodzących tygodniach. Utrzymywanie się deficytu wilgoci w Mato Grosso, Goiás lub Mato Grosso do Sul mogłoby ponownie wprowadzić premię pogodową do kontraktów terminowych na CBOT później w IV kwartale.

Perspektywy i implikacje handlowe

W krótkim terminie (najbliższe 2–4 tygodnie) bilans czynników wskazuje na utrzymanie łagodnej presji spadkowej lub ruch boczny cen soi na CBOT. Połączenie przyspieszających żniw w USA, rekordowych zapasów oleju palmowego i silnej konkurencji ze strony olejów słonecznikowego i rzepakowego ogranicza wzrosty w kompleksie olejów roślinnych. Jednocześnie strukturalnie silny popyt na śrutę i olej sojowy ze strony sektorów hodowlanego i biopaliw, wraz z rozbudową przerobu w Brazylii, tworzą dolne ograniczenie cen i zmniejszają ryzyko gwałtownego załamania.

W średnim terminie (3–6 miesięcy) kluczowymi punktami obserwacji są pogoda podczas siewów w Brazylii, tempo sprzedaży eksportowej z USA oraz wszelkie zmiany polityki dotyczące obowiązkowych udziałów biopaliw w USA i Brazylii. Normalizacja opadów w Brazylii w połączeniu z utrzymującym się rekordowym popytem na biodiesel i olej napędowy ze źródeł odnawialnych sprzyjałaby stopniowej odbudowie globalnych zapasów i utrzymaniu cen w szerokim przedziale, zamiast wywoływać nową hossę. Z kolei znaczący niedobór plonów związany z pogodą w Ameryce Południowej lub nieoczekiwane zacieśnienie bilansu oleju sojowego w USA mogłyby szybko ożywić zmienność wzrostową.

Ukierunkowane wskazówki handlowe

• Przetwórcy: Przy względnie mocnej śrucie sojowej i słabszym oleju sojowym marże przerobowe pozostają atrakcyjne. Warto rozważyć oportunistyczne zabezpieczenie przyszłych dostaw soi, gdy kontrakty terminowe na CBOT znajdują się pod presją żniw, szczególnie na potrzeby I–II kwartału 2027 roku.
• Importerzy: Regionalne różnice cen sprzyjają dywersyfikacji. Obecne dyskonto wobec ofert FOB z USA i basenu Morza Czarnego w porównaniu z Indiami i częścią Ameryki Południowej wspiera strategię mieszania pochodzenia, przy zachowaniu możliwości zmiany kierunku, jeśli pogoda w Brazylii ograniczy podaż.
• Producenci: W USA należy wykorzystywać bieżące poziomy kontraktów terminowych i bazę do stopniowego zabezpieczania części niesprzedanej produkcji z 2026 roku, szczególnie jeśli lokalna baza pozostaje wspierana przez pobliski przerób lub popyt eksportowy. W Brazylii należy monitorować postęp siewów i rozważyć wykorzystanie wzrostów związanych z pogodą później w sezonie do rozszerzenia zabezpieczeń na sezon 2026/27.
• Nabywcy biopaliw i olejów roślinnych: Ze względu na rekordowe zapasy oleju palmowego i słabsze kontrakty terminowe na olej sojowy rozłożone w czasie zakupy w ciągu najbliższych kilku miesięcy mogą pozwolić wykorzystać spadki, lecz należy być przygotowanym na ponowny wzrost zmienności, jeśli nagłówki dotyczące polityki lub pogoda w Ameryce Południowej zmienią nastroje.

3-dniowa perspektywa kierunkowa (kluczowe giełdy)