Konflikt w cieśninie Ormuz ogranicza przepływy nawozów, zwiększając ryzyko gwałtownego wzrostu kosztów pszenicy i pasz. Inwestorzy przygotowują się na zmiany w handlu zbożem i większą zmienność.
Światowy handel nawozami został poważnie dotknięty trwającym kryzysem w cieśninie Ormuz, związanym z wojną z Iranem, co skłoniło Międzynarodową Izbę Handlową (ICC) do ostrzeżenia, że w scenariuszu poważnych i długotrwałych zakłóceń światowe ceny zbóż mogą wzrosnąć o ponad 80% względem poziomów z 2020 roku. Chociaż kwotowania pszenicy na rynku spot nie odzwierciedlają jeszcze tak ekstremalnego ruchu, niedobory nawozów i gwałtownie rosnące koszty logistyki już zmieniają przepływy handlowe oraz premie za ryzyko w całym łańcuchu dostaw rolno-spożywczych.
Cieśnina Ormuz pozostaje w praktyce zamknięta dla większości transportów nawozów i energii już ponad sześć miesięcy od rozpoczęcia konfliktu, ograniczając szlak, którym wcześniej przewożono około jednej trzeciej światowego morskiego handlu nawozami oraz znaczącą część eksportu nawozów azotowych i fosforowych.
Nagłówek
Szok nawozowy w cieśninie Ormuz zwiększa ryzyko gwałtownego wzrostu cen zbóż — wynika z modeli ICC
Wprowadzenie
Zgodnie z nowym modelowaniem zleconym przez ICC, utrzymujące się zakłócenia przepływów nawozów i energii przez cieśninę Ormuz mogą podnieść światowe ceny zbóż nawet o 81% w porównaniu z 2020 rokiem, przy czym największe obciążenie spadnie na kraje o niskich dochodach będące importerami netto. Analiza bezpośrednio łączy szok nawozowy ze spadkiem wskaźników stosowania nawozów, niższymi plonami i mniejszymi nadwyżkami eksportowymi kluczowych artykułów podstawowych.
Korytarz Ormuz ma kluczowe znaczenie zarówno dla nawozów, jak i energii. Producenci i przewoźnicy z Zatoki Perskiej korzystający z cieśniny odpowiadają za około 40% światowego handlu mocznikiem oraz znaczne ilości amoniaku i fosforanów, co sprawia, że obecne zakłócenia stanowią strukturalne zagrożenie dla przyszłych dostaw zbóż i roślin oleistych, a nie tylko przejściowy problem frachtu.
Ekskluzywne commodities na CMBroker
Bezpośredni wpływ na rynek
W związku z niemal całkowitym wstrzymaniem transportów nawozów z regionu Zatoki Perskiej ceny nawozów azotowych gwałtownie wzrosły od początku konfliktu, choć nadal pozostają poniżej szczytów odnotowanych podczas szoku energetycznego z 2022 roku związanego z wojną w Ukrainie. Regiony importujące w Azji, Afryce i Ameryce Łacińskiej mierzą się zarówno z wyższymi kosztami środków produkcji, jak i trudnościami w zabezpieczeniu wolumenów, szczególnie mocznika i amoniaku.
Na rynku zbóż kontrakty terminowe na pszenicę, kukurydzę i soję umocniły się w ostatnich tygodniach na giełdach, ponieważ inwestorzy uwzględniają mniejszą dostępność środków produkcji i narastające ryzyko geopolityczne, przy czym kontrakty na kukurydzę i soję wykazują szczególną wrażliwość na informacje dotyczące nawozów. Fizyczne oferty pszenicy wskazują na umiarkowane zmiany tydzień do tygodnia, a nie gwałtowny wzrost, jednak struktura krzywej terminowej coraz wyraźniej odzwierciedla premię za ryzyko dla roczników upraw 2027, ponieważ obawy dotyczące mniejszego zużycia nawozów wpływają na oczekiwania plonów.
Zakłócenia łańcucha dostaw
Zamknięcie cieśniny Ormuz zakłóciło utrwalone kanały eksportu nawozów z Iranu, Kataru, Arabii Saudyjskiej i ZEA, zmuszając nabywców w Azji i Afryce do poszukiwania alternatywnych źródeł, często przy wyższych kosztach frachtu i ubezpieczenia. Składki za ryzyko wojenne i przekierowywanie transportów dłuższymi trasami podnoszą ceny dostaw i komplikują harmonogramy wysyłek przed kluczowymi okresami siewu.
Ograniczenia eksportowe wprowadzone przez kilka krajów producenckich w celu ochrony krajowej dostępności dodatkowo zmniejszyły pulę składników odżywczych dostępnych w handlu międzynarodowym. Analiza WTO wskazuje, że od czasu eskalacji konfliktu w Zatoce ograniczenia eksportowe okresowo wpływały nawet na 15% światowego handlu nawozami, potęgując napięcia rynkowe. Kraje rozwijające się o dużej zależności od importu, w tym wiele państw Afryki Subsaharyjskiej i Azji Południowo-Wschodniej, są szczególnie narażone na opóźnienia dostaw i ograniczenia kredytowe w przypadku drogich ładunków.
Surowce potencjalnie dotknięte skutkami
- Pszenica – Silnie reaguje na poziom stosowania nawozów azotowych; utrzymujące się niedobory nawozów mogą obniżyć plony u głównych eksporterów oraz na zależnych od importu rynkach Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej (MENA) oraz Azji, podnosząc ceny pszenicy młynarskiej i paszowej.
- Kukurydza – Jedna z upraw o największym zapotrzebowaniu na nawozy; obecne wzrosty cen kontraktów terminowych już odzwierciedlają obawy, że rolnicy mogą ograniczyć dawki nawozów lub areał w nadchodzących sezonach.
- Soja – Mniej zależna od azotu niż kukurydza, ale nadal narażona na ograniczoną dostępność fosforanów i potasu; szczególnie wrażliwa jest Brazylia, której zorientowany na eksport sektor roślin oleistych zależy od importowanych nawozów.
- Ryż – W Azji intensywnie nawożony mocznikiem; wysokie ceny nawozów azotowych mogą prowadzić do ograniczenia nawożenia, zagrażając plonom u kluczowych eksporterów i dodatkowo zaostrzając sytuację na światowych rynkach artykułów podstawowych.
- Pasze dla zwierząt i produkty hodowlane – Wyższe ceny zbóż i roślin oleistych podniosłyby koszty pasz, wywierając presję na marże producentów drobiu, wieprzowiny i nabiału, a ostatecznie zwiększając ceny mięsa i produktów mlecznych.
- Uprawy przemysłowe zależne od nawozów (cukier, olej palmowy, bawełna) – Racjonowanie środków produkcji może ograniczyć plony lub zmienić decyzje dotyczące zasiewów, szczególnie w regionach, gdzie rolnicy mają ograniczony dostęp do kredytu i niewielkie wsparcie subsydiami.
Regionalne konsekwencje dla handlu
Analiza FAO wskazuje, że konflikt na Bliskim Wschodzie zwiększył ryzyko systemowe w światowych systemach rolno-spożywczych, przy czym kraje o niskich dochodach i deficycie żywności są najbardziej narażone na szoki plonów wywołane przez nawozy. Zależne od importu rynki azjatyckie, takie jak Filipiny i części Azji Południowej, intensywnie dywersyfikują dostawy nawozów poza Zatokę, poszukując dodatkowych wolumenów w Chinach, Afryce Północnej i krajach byłego Związku Radzieckiego.
Przepływy handlu zbożem prawdopodobnie przesuną się jeszcze bardziej w stronę eksporterów mających bezpieczny dostęp do nawozów i relatywnie stabilne koszty energii, w tym Ameryki Północnej, części Europy i Ameryki Południowej, choć wyższe ceny środków produkcji nadal mogą obciążać marże. Jednocześnie napięte bilanse globalne mogą wzmocnić rolę źródeł z basenu Morza Czarnego i UE w zaopatrywaniu nabywców z regionu MENA, nawet jeśli odrębne problemy bezpieczeństwa na Morzu Czarnym dodają kolejną warstwę ryzyka frachtowego i ubezpieczeniowego.
Perspektywy rynkowe
W krótkim terminie inwestorzy powinni oczekiwać podwyższonej zmienności cen na rynkach nawozów i zbóż, ponieważ informacje będą się zmieniać między dynamiką konfliktu, reakcjami politycznymi a wszelkimi sygnałami ponownego otwarcia lub częściowej deeskalacji sytuacji w cieśninie Ormuz. Scenariusz 81-procentowego wzrostu cen zbóż przedstawiony przez ICC stanowi skrajny wariant ryzyka, ale zyskuje uwagę rynku w miarę utrzymywania się zakłóceń.
Do kluczowych zmiennych, które należy monitorować, należą czas zamknięcia cieśniny, zakres i długość ograniczeń eksportowych nawozów oraz zdolność alternatywnych producentów do zwiększenia produkcji i możliwości logistycznych. Działania polityczne, takie jak tymczasowe obniżki ceł, pakiety subsydiów lub skoordynowane międzynarodowe finansowanie importu nawozów, mogą złagodzić szok, jednak strukturalne zagrożenia dla plonów w 2027 roku i światowego bezpieczeństwa żywnościowego pozostaną podwyższone do czasu trwałego przywrócenia normalnego handlu przez cieśninę Ormuz.
Analiza rynkowa CMB
Obecny szok nawozowy wywołany sytuacją w cieśninie Ormuz jest mniej widoczny w dzisiejszych cenach spot zbóż niż na rynkach środków produkcji, ale zasadniczo jest to historia przyszłej podaży. Dla podmiotów zabezpieczających ryzyko handlowe i uczestników rynku fizycznego pszenicy oraz zbóż paszowych strategicznym wyzwaniem jest zarządzanie ryzykiem obejmującym wiele sezonów, w którym ograniczone stosowanie nawozów może zmniejszyć globalne nadwyżki eksportowe w momencie, gdy popyt importowy ze strony MENA, Afryki Subsaharyjskiej i części Azji pozostaje nieelastyczny.
Menedżerowie ds. zakupów i ryzyka powinni ponownie ocenić dywersyfikację źródeł pochodzenia, elastyczność logistyczną i horyzonty zabezpieczenia, ze szczególnym uwzględnieniem upraw z lat 2027 i 2028. Zabezpieczenie nawozów tam, gdzie jest to możliwe, zapewnienie elastyczności wyboru źródeł oraz stosowanie strukturyzowanych strategii hedgingowych wokół kluczowych okresów siewu i nawożenia może mieć zasadnicze znaczenie dla poruszania się po rynku, na którym szoki dotyczące środków produkcji, a nie bieżące wolumeny zbiorów, coraz częściej wyznaczają kierunek cen zbóż i roślin oleistych.