Nowa trasa przez Gdańsk przywraca ukraiński olej rzepakowy na mapę Bałtyku

Pierwsza dostawa 3 000 ton ukraińskiego surowego oleju rzepakowego przez polski port w Gdańsku do Skandynawii oznacza niewielką, lecz strategicznie istotną zmianę w logistyce nasion oleistych z basenu Morza Czarnego, łagodząc część związanego z wojną wąskiego gardła eksportowego. Dla kompleksu rzepakowego oznacza to powstanie nowego korytarza, który może stopniowo stabilizować fizyczną podaż w UE i ograniczać ekstremalną zmienność bazy. Ceny rzepaku i logistyka są obecnie kształtowane przez umiarkowane poziomy kontraktów futures, niższe premie na rynku fizycznym oraz ograniczone, lecz dostosowujące się przepływy eksportowe z Ukrainy. Nowa trasa przez Gdańsk pokazuje, że przetworzone produkty z nasion oleistych mogą w coraz większym stopniu omijać zagrożone szlaki Morza Czarnego i wąskie gardła transportu lądowego. Jeśli trasa zostanie rozwinięta, może wzmocnić dostęp unijnych tłoczni do ukraińskiego surowca, jednocześnie dywersyfikując kierunki zbytu w stronę skandynawskiego popytu na biodiesel i oleje spożywcze.

Podaż i popyt oraz nowy korytarz przez Gdańsk

Inauguracyjna dostawa 3 000 ton surowego oleju rzepakowego zorganizowana przez Getreide AG ustanawia dowód koncepcji transportu ukraińskich produktów z nasion oleistych przez Gdańsk do skandynawskich odbiorców. Pokazuje, że europejska logistyka – kolej, drogi i polskie porty morskie – może obsługiwać przepływy olejów o wartości dodanej, a nie tylko zboża masowe. Wojna nadal zakłóca tradycyjne morskie trasy przez Morze Czarne, zmuszając ukraińskich eksporterów do korzystania z alternatywnych korytarzy. Przepisy tranzytowe w Polsce wyraźnie zezwalają ukraińskim towarom rolnym przeznaczonym na eksport na przemieszczanie się w ramach tranzytu celnego do portów bałtyckich, takich jak Gdańsk, Gdynia i inne, które stają się kluczowymi punktami wyjścia dla dostaw do państw trzecich.  Dla unijnych nabywców, szczególnie w Skandynawii, korytarz ten zwiększa możliwości wyboru między załadunkami z Dunaju, Morza Czarnego i Bałtyku. Może stopniowo ograniczać premię frachtową i premię za ryzyko uwzględniane w ofertach ukraińskiego oleju rzepakowego, gdy warunki bezpieczeństwa na Morzu Czarnym się pogarszają, wspierając bardziej przewidywalną podaż dla tłoczni i producentów biodiesla.

Ceny i baza: Ukraina a Europa Zachodnia

Najnowsze kwotowania fizyczne pokazują, że ukraiński rzepak utrzymuje dyskonto wobec surowca z Europy Zachodniej. W Odessie ukraińskie nasiona rzepaku klasy 1 (< 35 mcm) są wskazywane na poziomie 0,414 EUR/kg CPT, podczas gdy partie o minimalnej zawartości oleju 42% i czystości 98% kosztują około 0,44 EUR/kg FCA Odessa oraz 0,43 EUR/kg FCA Kijów. Francuski rzepak w Paryżu jest kwotowany na poziomie 0,59 EUR/kg FOB. W październiku ukraińskie ceny CPT Odessa były notowane w stosunkowo wąskim przedziale około 0,40–0,44 EUR/kg, z niewielkim spadkiem z maksimów w połowie miesiąca, wynoszących blisko 0,445 EUR/kg. Francuski FOB Paryż obniżył się natomiast z 0,64 EUR/kg do 0,59 EUR/kg, odzwierciedlając niedawne osłabienie na Euronext, choć nadal utrzymując znaczną premię wobec ukraińskich nasion. Po stronie kontraktów futures kontrakty na rzepak na Euronext oscylują w dolnej i środkowej części przedziału 500 EUR/t. Najbliższy listopad 2026 był ostatnio notowany w okolicach 528–530 EUR/t, luty 2027 w pobliżu 538–546 EUR/t, a dalsze kontrakty skupiają się w wąskim przedziale, wskazując na stosunkowo płaską krzywą terminową i ograniczony koszt przeniesienia.  Taka struktura sugeruje rynek bardziej zrównoważony niż znajdujący się w wyraźnym deficycie, przy czym spready spot–forward oferują jedynie umiarkowane zachęty do magazynowania.

Fundamenty i rola ukraińskiego eksportu

Dostawa przez Gdańsk potwierdza, że mimo utrzymującego się ryzyka związanego z bezpieczeństwem ukraiński rzepak i olej rzepakowy nadal trafiają do unijnych odbiorców wieloma korytarzami. Trasy bałtyckie przez Polskę uzupełniają obecnie przepływy przez porty regionu Odessy, porty naddunajskie i dostawy lądowe, pomagając ukraińskim eksporterom utrzymać obecność w unijnym kompleksie rzepakowym.  Dla UE importowany rzepak pozostaje niezbędny do utrzymania wysokiego wykorzystania mocy tłoczni, szczególnie gdy krajowe uprawy i logistyka znajdują się pod presją.  Jednocześnie najnowsze raporty wskazują na mieszane warunki dla produkcji rzepaku w UE. Rolnicy w dużej mierze sprzedali zbiory z 2026 roku, podczas gdy suche gleby we Francji i zachodnich Niemczech komplikują siewy zbiorów z 2027 roku, wprowadzając pewne średnioterminowe ryzyko pogodowe.  Jednak obecne ceny futures nie sygnalizują ostrego niedoboru w najbliższym terminie, co sugeruje, że przepływy importowe – w tym ukraińskich nasion i oleju – są na razie wystarczająco silne.

Perspektywy pogodowe i logistyczne

Krótkoterminowa pogoda w kluczowych regionach upraw rzepaku na Ukrainie, we Francji i w Niemczech jest sezonowo chłodna, z okresowymi opadami, lecz główne ośrodki prognostyczne nie wskazały w najbliższym czasie żadnych ekstremalnych zjawisk. Oznacza to ograniczone bezpośrednie ryzyko szoków produkcyjnych wywołanych pogodą, choć niedobory wilgoci w części Europy Zachodniej pozostają czynnikiem, który należy obserwować w kontekście zbiorów z 2027 roku.  Z logistycznego punktu widzenia rentowność korytarza przez Gdańsk będzie zależeć od przepustowości kolei z Ukrainy, dostępności okien przeładunkowych w polskich portach oraz stabilności politycznej wokół zasad tranzytu. Ewentualne zaostrzenie polskich warunków tranzytu lub zatłoczenie przy nabrzeżach Bałtyku mogłoby ograniczyć wolumeny, natomiast dalsze inwestycje w zdolności przeładunkowe i usprawnienie procedur celnych pozwoliłyby na częstsze dostawy ukraińskich nasion oleistych i oleju do Skandynawii oraz innych miejsc poza UE.

Perspektywy handlowe i prognoza na 3 dni

• Unijne tłocznie i producenci biodiesla: Rozważcie dywersyfikację zakupów między tradycyjne załadunki z Morza Czarnego/Dunaju a ukraiński olej rzepakowy transportowany szlakiem bałtyckim, tam gdzie jest dostępny, aby ograniczyć koncentrację ryzyka logistycznego i bezpieczeństwa.
• Ukraińscy producenci/eksporterzy: Wykorzystajcie obecną płaską krzywą Euronext oraz stabilne ukraińskie wskazania CPT/FCA w przedziale około 0,40–0,44 EUR/kg do sprzedaży z wyprzedzeniem umiarkowanych wolumenów, szczególnie powiązanych z możliwościami eksportu przez Bałtyk, zachowując jednocześnie elastyczność na wypadek zakłóceń logistycznych.
• Importerzy w Skandynawii i Europie Północnej: Zbadajcie możliwość zawarcia kontraktów terminowych powiązanych z załadunkami w Gdańsku, aby zabezpieczyć dostawy przed potencjalnym napięciem podażowym związanym z pogodą w unijnych zbiorach z 2027 roku oraz ewentualnym ponownym wzrostem napięć na Morzu Czarnym.