Olej sojowy umacnia pozycję na amerykańskim rynku biopaliw wraz z boomem w przerobie

Olej sojowy umacnia strukturalną przewagę w amerykańskim sektorze diesla odnawialnego, wyprzedzając olej rzepakowy pod względem zachęt podatkowych i kosztów surowca, podczas gdy zwiększony przerób poprawia krajową dostępność oleju. Silniejsze wymogi dotyczące biodiesla opartego na biomasie powinny nadal podtrzymywać popyt na oba oleje, jednak równowaga wzrostu wyraźnie przesuwa się na korzyść soi. Polityka biopaliwowa, ulgi podatkowe i szybkie inwestycje w moce przerobowe w USA redefiniują kompleks sojowy. Wzrost mocy przerobowych o 25% w ciągu pięciu lat oraz nowe zakłady planowane do 2028 roku umocnią olej sojowy jako kluczowy surowiec do produkcji biodiesla i diesla odnawialnego, jednocześnie zwiększając podaż śruty sojowej dla sektora paszowego. Popyt na olej rzepakowy pozostaje wspierany przez rosnące wymogi dotyczące domieszek diesla odnawialnego, jednak kanadyjscy eksporterzy mierzą się z nasilającą się konkurencją, ponieważ USA zwiększają własną bazę przetwórstwa soi i rzepaku.

Ceny

Fizyczne wskazania cenowe soi w kluczowych regionach pochodzenia wykazują łagodnie umocniony kierunek, zgodny z silnym popytem na olej w amerykańskim sektorze biopaliw oraz stabilnym odbiorem śruty:

• Chiny, Pekin, soja żółta, ekologiczna, 99,8%, FOB: EUR 0.90 (wzrost z EUR 0.88 w dniu 2026-11-04).
• Chiny, Pekin, soja żółta, 99,5%, FOB: EUR 0.79 (wzrost z EUR 0.77 w dniu 2026-11-04).
• Ukraina, Odessa, soja wolna od GMO, CPT: EUR 0.374 (nieznacznie poniżej szczytów z końca października w okolicach EUR 0.396).
• Indie, New Delhi, soja sortex clean, FOB: EUR 0.85 (spadek z EUR 0.89 pod koniec października).
• USA, Waszyngton, soja nr 2, FOB: EUR 0.55 (spadek z EUR 0.58 w dniu 2026-10-30).

Wzorzec ten wskazuje na umiarkowane umocnienie ofert z krótkim terminem dostawy w Chinach, pewne osłabienie notowań z regionu Morza Czarnego i Indii oraz niewielkie obniżenie wartości FOB w USA, gdy rynek absorbuje rosnące moce przerobowe i bieżącą podaż z tegorocznych zbiorów.

Podaż i popyt

Olej sojowy umacnia swoją pozycję w amerykańskim przemyśle biopaliw dzięki korzystnym zachętom podatkowym, relatywnie niższym cenom surowca i rosnącym krajowym mocom przerobowym, zwiększając konkurencję wobec oleju rzepakowego, szczególnie importowanego z Kanady. Dane amerykańskiej Agencji Informacji Energetycznej wskazują, że zużycie oleju sojowego do produkcji biopaliw nadal rośnie, podczas gdy wykorzystanie oleju rzepakowego pozostaje względnie stabilne.

Po stronie podaży amerykańskie moce przerobowe soi wzrosły o około 25% w ciągu ostatnich pięciu lat, a kolejne inwestycje są realizowane. Nowe zakłady na dużą skalę, w tym obiekt Louis Dreyfus w Ohio o rocznej mocy około 1,5 mln ton oraz zakład CHS w Wisconsin, który od 2028 roku ma przetwarzać około 2,18 mln ton soi, znacząco zwiększą krajową produkcję oleju. Zwiększy to również dostępność śruty sojowej dla sektora paszowego, częściowo łagodząc wzrostową presję na ceny nasion wynikającą z silniejszego popytu na olej.

Podaż rzepaku również rośnie. Amerykańscy rolnicy obsiali w 2026 roku około 3 mln akrów rzepakiem, a krajową produkcję oleju rzepakowego prognozuje się na około 2,4 mln ton w sezonie 2026/27. Ekspansja ta, wraz ze zwiększeniem mocy przerobowych rzepaku w USA, może ograniczyć zależność od importowanego oleju rzepakowego z Kanady, mimo że Kanada pozostaje silnie ukierunkowana na rynek amerykański. Ogólnie sektor diesla odnawialnego staje się kluczowym źródłem przyrostu popytu zarówno na olej sojowy, jak i rzepakowy, jednak obecnie soja przejmuje większą część nowego popytu.

Czynniki fundamentalne i polityczne

Głównym strukturalnym wsparciem dla oleju sojowego jest amerykańska ulga podatkowa na produkcję czystych paliw w ramach sekcji 45Z. Zgodnie z opisywaną strukturą zachęt producenci diesla odnawialnego wykorzystujący olej sojowy mogą otrzymać około US$0.55 na galon ulg podatkowych, podczas gdy paliwa oparte na rzepaku uzyskują jedynie około US$0.20–0.22 na galon. Oznacza to przewagę podatkową oleju sojowego rzędu US$0.33–0.35 na galon — zdecydowaną korzyść, zważywszy, że koszty surowca dominują w ekonomice produkcji diesla odnawialnego.

Ponadto olej sojowy jest obecnie notowany po niższych cenach niż olej rzepakowy, co zwiększa jego konkurencyjność i skłania rafinerie do priorytetowego wykorzystywania soi przy optymalizacji struktury surowcowej. Analiza CoBank wskazuje, że olej sojowy jest jednym z głównych beneficjentów rosnącego popytu ze strony producentów biodiesla i diesla odnawialnego, odzwierciedlając zarówno sprzyjającą politykę, jak i usprawnioną krajową logistykę przetwórstwa. Z czasem większa dostępność krajowego oleju sojowego powinna ograniczyć potrzebę importu części olejów roślinnych, przesuwając przepływy handlowe na korzyść produktów pochodzenia amerykańskiego.

Mimo to perspektywy popytu na olej rzepakowy pozostają relatywnie korzystne. Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska ustaliła wymogi dotyczące wolumenów diesla opartego na biomasie na lata 2026–2027 na poziomie około 67% wyższym niż w 2025 roku, znacząco zwiększając całkowity popyt na oleje roślinne i inne surowce do produkcji biopaliw. Przedstawiciele Canadian Canola Growers Association informują o poprawie popytu na olej rzepakowy, a kanadyjskie wysyłki w 2026 roku mogą nadal przewyższyć ubiegłoroczne wolumeny, nawet jeśli olej sojowy zwiększa swój udział w rynku.

Perspektywy i strategia handlowa

Oczekuje się, że olej sojowy utrzyma strukturalną przewagę na amerykańskim rynku diesla odnawialnego, wspieraną korzystnym traktowaniem podatkowym, relatywnie niższymi cenami w porównaniu z rzepakiem oraz szybko rosnącymi krajowymi mocami przerobowymi. Jednocześnie silniejsze ogólne wymogi dotyczące domieszek diesla odnawialnego powinny wspierać popyt zarówno na olej sojowy, jak i rzepakowy, ograniczając potencjał spadkowy szerszego kompleksu oleistych.

Dla kanadyjskich eksporterów łączny rozwój amerykańskiego przerobu soi i przetwórstwa rzepaku oznacza nasilającą się konkurencję oraz prawdopodobną potrzebę dywersyfikacji w kierunku alternatywnych rynków eksportowych. Dla globalnych producentów soi USA pozostają ważnym centrum popytu na nasiona przeznaczone do przerobu, jednak rosnąca krajowa produkcja i moce mogą w średnim terminie ograniczać wzrost importu. Zróżnicowane regionalnie trendy cen fizycznych sugerują, że lokalne warunki podaży i logistyka nadal będą kształtować krótkoterminowe różnice cenowe na tle strukturalnie sprzyjającej polityki.

Perspektywy handlowe (najbliższe 1–3 miesiące)

• Producenci (USA i Ameryka Południowa): Wykorzystywać bieżącą, napędzaną polityką siłę popytu na olej sojowy do stopniowego zawierania sprzedaży terminowej podczas wzrostów, szczególnie tam, gdzie marże przerobowe pozostają atrakcyjne.
• Przetwórcy: Utrzymywać wysokie wykorzystanie mocy, jeśli jest to możliwe; przewaga podatkowa i wymogi EPA sprzyjają utrzymaniu silnego popytu na olej sojowy, podczas gdy dodatkową produkcję śruty można zabezpieczać w odniesieniu do popytu paszowego.
• Importerzy i odbiorcy końcowi: Rozważyć dywersyfikację między olejem sojowym a rzepakowym, pamiętając jednak, że soja oferuje obecnie korzystniejszy profil kosztowy i polityczny na rynku amerykańskim.
• Kanadyjscy eksporterzy: Uważnie monitorować zwiększanie mocy w USA i poszukiwać alternatywnych rynków, aby ograniczyć potencjalną erozję udziału w rynku amerykańskim w średnim terminie.

Krótkoterminowa 3-dniowa perspektywa kierunkowa

• Amerykańska soja FOB nr 2: Nieznacznie słabszy lub boczny kierunek, ponieważ zbiory i rosnące moce przerobowe zapewniają komfortową podaż w krótkim terminie.
• Soja z regionu Morza Czarnego (Ukraina): Umiarkowanie boczny kierunek z niewielkim ryzykiem spadkowym po niedawnym osłabieniu wskazań CPT i FOB.
• Chińska soja FOB (gatunki spożywcze i paszowe): Lekko wzrostowa tendencja, odzwierciedlająca ostatnie mocniejsze notowania i solidny popyt downstream.