Rynki soi: kontrakty futures słabną, śruta drożeje przed zmianą unijnych przepisów

Kontrakty futures na soję osłabły, podczas gdy śruta sojowa i kluczowe rynki fizyczne umocniły się, ponieważ popyt z UE przed wejściem w życie nowych przepisów dotyczących wylesiania oraz silny przerób w Ameryce Północnej konkurują z obfitymi globalnymi zapasami nasion oleistych. Kompleks sojowy jest obecnie podzielony: soja z Chicago i olej sojowy tracą na wartości, natomiast śruta oraz wybrane rynki fizyczne umacniają się. W Europie rzepak z najbliższym terminem dostawy wycofuje się z wysokiej premii w strukturze terminowej, nawet gdy ceny fizycznego rzepaku i baza śruty sojowej pozostają mocne. Argentyńska śruta sojowa przeszła od tradycyjnego dyskonta do premii względem brazylijskiego produktu, napędzana wcześniejszymi zakupami UE przed zaostrzeniem warunków importu w związku z regulacjami dotyczącymi wylesiania. Jednocześnie nowe moce przerobowe w Dakocie Północnej agresywnie konkurują o soję mimo przeciętnych plonów w stanie, wspierając lokalną bazę. Wysokie zapasy oleju palmowego ograniczają ceny olejów roślinnych w krótkim terminie, lecz ryzyko produkcyjne związane z El Niño po 2027 roku może w dłuższym okresie wspierać cały kompleks.

Ceny

Kontrakty futures na soję z dostawą w listopadzie 2026 roku w Chicago zamknęły się ostatnio na poziomie 1 297,50 centów amerykańskich za buszel (około 427 EUR za tonę), spadając o 5,50 centa amerykańskiego, czyli 0,42% w ciągu dnia, co odzwierciedla umiarkowaną presję wynikającą z postępów zbiorów i realizacji zysków. Olej sojowy podążał za tym osłabieniem, tracąc 2,23 centa amerykańskiego do 67,68 centa za funt, podczas gdy śruta sojowa zachowywała się odmiennie, zyskując 11,00 dolarów amerykańskich do 365,80 dolara amerykańskiego za tonę krótką (+3,10%).

Na europejskich rynkach fizycznych soję o zawartości 44% białka w Hamburgu wyceniano na 426,00 EUR za tonę, o 6,00 EUR, czyli 1,41%, wyżej, co podkreśla silny popyt paszowy i ograniczoną bieżącą dostępność. Rzepak z dostawą z Hamm kosztował 542,00 EUR za tonę, o 1,00 EUR więcej w ciągu dnia, potwierdzając, że wyraźna wyprzedaż listopadowego kontraktu na rzepak na Euronext jest przede wszystkim korektą struktury terminowej, a nie oznaką pogorszenia sytuacji na rynku fizycznym.

Podaż i popyt

Europejski kompleks sojowy jest przekształcany przez zbliżające się wejście w życie unijnych regulacji dotyczących wylesiania, które wymagają, aby soja i produkty pochodne wprowadzane na rynek UE były wolne od wylesiania i w pełni identyfikowalne. Importerzy przyspieszają zakupy i na nowo alokują ryzyko związane z pochodzeniem, a argentyńska śruta sojowa jest obecnie po raz pierwszy od maja 2026 roku notowana z premią 7 dolarów amerykańskich za tonę względem produktu brazylijskiego, odwracając tradycyjne dyskonto.

Ceny śruty na półkuli południowej wzrosły we wrześniu o około 6%, napędzane popytem regulacyjnym i trudniejszą logistyką w krajach pochodzenia. Strukturalnym wąskim gardłem pozostaje korytarz żeglugowy Up-River w Argentynie, gdzie ograniczenia zanurzenia statków zmniejszają wolumeny załadunku i ograniczają zdolność systemu do elastycznego reagowania na wzrosty popytu z UE. Kluczowe unijne kierunki dostaw śruty z Ameryki Południowej obejmują Hiszpanię, Niemcy i Polskę, które konkurują o zabezpieczenie zgodnego z regulacjami produktu przed pełnym wejściem przepisów w życie.

W Ameryce Północnej podaż soi na poziomie krajowym jest wystarczająca, lecz pojawiają się regionalne niedobory. W Dakocie Północnej dwie tłocznie uruchomione od 2023 roku przerabiają obecnie około 90 milionów buszli rocznie, co odpowiada niemal połowie oczekiwanych zbiorów soi w tym stanie w 2026 roku. Zakłady te płacą rolnikom około 0,50 dolara amerykańskiego za buszel powyżej poziomów oferowanych przez elewatory nastawione na eksport, nasilając konkurencję o soję w stanie, gdzie średnie plony wynoszą około 35 buszli z akra, znacznie poniżej średniej amerykańskiej na poziomie około 53 buszli z akra.

Fundamenty i powiązania między surowcami

Rozbieżność w obrębie kompleksu sojowego — słabsze kontrakty futures i olej przy mocniejszej śrucie — odzwierciedla zmieniające się struktury marż. Przetwórcy korzystają z silnego popytu na śrutę ze strony unijnych użytkowników pasz i amerykańskich producentów zwierząt gospodarskich, nawet gdy ceny olejów roślinnych są ograniczane przez obfite zapasy oleju palmowego. Krzywe futures dostosowują się: w Paryżu listopadowy rzepak spadł o około 31 EUR za tonę w ciągu dwóch sesji, podczas gdy kontrakty lutowe i majowe 2027 roku straciły tylko około 5 EUR, zwiększając różnicę między listopadem a lutym do około 46,50 EUR za tonę.

Kontrakty futures na olej palmowy na giełdzie Bursa Malaysia (grudzień) spadły drugi dzień z rzędu do 4 524 ringgitów za tonę (−0,79%), pod presją wysokich zapasów po miesiącach, w których produkcja przewyższała eksport. Ostatnie badania branżowe wskazują na malezyjskie zapasy w pobliżu wielomiesięcznych maksimów, ponieważ sierpniowa produkcja wzrosła, a eksport pozostawał w tyle, utrzymując konkurencyjne ceny oleju palmowego względem oleju sojowego na kluczowych rynkach biodiesla i żywności. Ogranicza to potencjał wzrostu cen oleju sojowego mimo utrzymywania się ceny ropy Brent powyżej 100 dolarów amerykańskich za baryłkę, co w innych warunkach wspierałoby łańcuch wartości biodiesla.

W dalszej perspektywie Oil World prognozuje bardziej napięty bilans oleju palmowego pod koniec tej dekady, przy czym oczekuje się, że globalna produkcja w 2027 roku spadnie o co najmniej 2 miliony ton względem obecnych trajektorii, głównie z powodu upałów i suszy wywołanych przez El Niño w Indonezji i Malezji. Wpływ na plony pojawia się z opóźnieniem, co oznacza, że lata 2027–2028 mogą przynieść najbardziej wyraźne niedobory produkcji. W Malezji produkcję w 2027 roku szacuje się zaledwie na 19,2–19,3 miliona ton; gdyby poziom ten się potwierdził, wzrosłoby strategiczne znaczenie alternatywnych olejów, w tym oleju sojowego.

Perspektywy pogodowe i regulacyjne

Warunki El Niño już przynoszą cieplejszą i bardziej suchą pogodę w Azji Południowo-Wschodniej, z ograniczonym krótkoterminowym wpływem na plony oleju palmowego, lecz z rosnącymi obawami dotyczącymi produkcji w latach 2027–2028. W przypadku soi bieżąca pogoda w Ameryce Północnej ma większe znaczenie dla logistyki zbiorów niż dla plonów, które są w dużej mierze ustalone. Jednak wczesny śnieg lub długotrwałe opady deszczu na północnych równinach USA mogłyby na krótko zakłócić prace polowe i transport ciężarowy do nowych tłoczni, zwiększając zmienność regionalnej bazy.

Po stronie polityki regulacyjnej unijne przepisy dotyczące wylesiania dla soi i produktów pochodnych zmierzają w kierunku operacyjnego wdrożenia, a szczegółowe akty delegowane i wytyczne są już dostępne. Choć nadal trwa debata nad terminem wdrożenia i klasyfikacją ryzyka poszczególnych krajów, kierunek jest jasny: identyfikowalność pochodzenia i dokumentacja dotycząca użytkowania gruntów będą decydujące dla dostępu do rynku. Sprzyja to źródłom postrzeganym jako obarczone niskim ryzykiem wylesiania oraz posiadającym solidne systemy identyfikowalności, jednocześnie nakładając premię za ryzyko na przepływy mniej zgodne z regulacjami i dodatkowo wspierając ceny śruty sojowej względem soi.

Perspektywy handlowe (najbliższe 1–4 tygodnie)

• Kontrakty futures: Soja na CBOT jest narażona na umiarkowaną presję spadkową w miarę postępu zbiorów w USA, lecz silny popyt na śrutę i marże przerobowe powinny ograniczyć skalę ewentualnej korekty. Spadki w kierunku ostatnich minimów prawdopodobnie przyciągną zainteresowanie hedgingiem ze strony podmiotów komercyjnych.
• Śruta a olej: Śruta sojowa powinna pozostać relatywnie mocna względem oleju sojowego, wspierana zakupami UE przed wejściem EUDR w życie oraz napiętą logistyką w Argentynie. Dalsze poszerzenie różnicy wartości między śrutą a olejem jest możliwe, jeśli zapasy oleju palmowego pozostaną wysokie.
• Premie na rynku fizycznym: Należy oczekiwać dalszej stabilności cen śruty sojowej w UE i soi 44% w Hamburgu, a także mocnej bazy na północnych równinach USA, gdzie nowe zakłady agresywnie konkurują o ograniczoną lokalną podaż.
• Czynniki ryzyka: Kluczowe kwestie do obserwacji obejmują ewentualne opóźnienie lub doprecyzowanie egzekwowania EUDR, zakłócenia logistyczne w argentyńskim korytarzu Up-River oraz nagłe zmiany produkcji oleju palmowego w Malezji związane z El Niño.

3-dniowa perspektywa kierunkowa

• Soja CBOT (listopad 2026): Nieznacznie słabsza lub poruszająca się w trendzie bocznym, przy zmienności śróddziennej napędzanej tempem zbiorów i spreadami.
• Europejski kompleks sojowy (Hamburg 44%, rzepak z Hamm): Stabilny do nieznacznie wyższego, wspierany odpornym popytem paszowym i normalizacją struktury terminowej na rynku futures.
• Soja FOB (CN, IN): Umiarkowanie wspierana, a ostatnie wzrosty chińskich i indyjskich wskazań FOB sygnalizują poprawę zainteresowania zakupami.