Rzepak pod presją logistyki Ukrainy i nadwyżki oleju palmowego

Ceny rzepaku pozostają pod presją spadkową, ponieważ słabsze kontrakty terminowe, tańsze konkurencyjne nasiona oleiste i napięcia w ukraińskiej logistyce eksportowej obciążają nastroje, mimo że popyt w Europie pozostaje zasadniczo wspierający. Najbliższe kontrakty Euronext utrzymują się nieco powyżej poziomu 500 EUR/t, podczas gdy kanadyjska canola na ICE skorygowała się w dół, zmniejszając, lecz nie eliminując premię względem nasion pochodzących z regionu Morza Czarnego i UE. Rynek jest coraz silniej kształtowany przez ograniczenia logistyczne Ukrainy, duży napływ australijskich nasion do Chin i Europy oraz wyraźny wzrost zapasów oleju palmowego w Malezji. Zmiany te, w połączeniu z wysokim przerobem soi w USA i Brazylii oraz popytem na olej sojowy napędzanym przez biopaliwa, zwiększają konkurencję w całym kompleksie olejów roślinnych. Na rynkach fizycznych skutkuje to słabszymi poziomami bazowymi w Ukrainie i Europie Środkowej oraz ostrożniejszym nastawieniem tłoczni i producentów biodiesla.

Ceny

Ostatnia cena listopadowego kontraktu na rzepak Euronext (MATIF) 2026 wyniosła 506.25 EUR/t, przy krzywej w carry do lutego 2027 na poziomie 552.75 EUR/t i maja 2027 na poziomie 554.75 EUR/t. Wskazuje to na komfortową dostępność w najbliższym terminie i wyższe ceny dla odroczonego zabezpieczenia. Największe zaangażowanie otwarte występuje w kontrakcie lutowym, co podkreśla jego rolę benchmarku dla marż przerobu.     

Kontrakty terminowe na canolę ICE Canada odnotowały wyraźny dzienny spadek, a kontrakt listopadowy 2026 zamknął się na poziomie 810.30 CAD/t. Najbliższe pozycje zniżkowały tego dnia o około 1.8–2.0%, zmniejszając, lecz nie eliminując premię względem europejskiego rzepaku. Fizyczne oferty rzepaku dla unijnych tłoczni w Niemczech i Czechach spadły o około 10 EUR do przedziału 510–535 EUR/t, podążając za kontraktami terminowymi i odzwierciedlając tańsze nasiona z Ukrainy.

Na rynku gotówkowym najnowsze wskazania pokazują FOB rzepak pochodzenia francuskiego (Paryż) na poziomie 0.64 EUR/kg, podczas gdy pochodzenie ukraińskie jest przedmiotem handlu z dyskontem: CPT Odessa wynosi około 0.445 EUR/kg dla nasion klasy 1, a FCA Odessa 0.46 EUR/kg przy minimalnej zawartości oleju 42%. Różnice te potwierdzają utrzymującą się konkurencyjność ukraińskiej podaży dla unijnego sektora przerobu i biodiesla.

Podaż i popyt

Ceny ukraińskiego rzepaku znajdują się pod presją słabszych kontraktów terminowych, tańszego słonecznika oraz narastających ograniczeń eksportowych i przetwórczych. Krajowe tłocznie w dużej mierze przestawiły się z rzepaku na słonecznik, ponieważ nasiona słonecznika oferowane są loco zakład po 17,500–19,000 UAH/t (około 390–425 USD/t), wobec 19,000–20,000 UAH/t (około 425–450 USD/t) za rzepak. Zmiana ta ogranicza krajowy przerób rzepaku i kieruje większą część nasion na eksport.

Logistyka eksportowa pozostaje głównym wąskim gardłem. Ataki na porty, statki i zakłady przetwórcze utrudniają transport morski, kierując większe ilości rzepaku koleją i szlakami dunajskimi do UE. Oferty eksportowe wynoszą 500–520 USD/t CIF w portach Dunaju, podczas gdy dostawy kolejowe do unijnych tłoczni wzrosły. We wrześniu Ukraina wyeksportowała 428,700 t rzepaku wobec 292,600 t w sierpniu, a także 154,500 t oleju rzepakowego. Popyt w UE, szczególnie w Niemczech i Europie Środkowej, nadal absorbuje te wolumeny, lecz po niższych cenach.

Australia wyłania się jako ważny dostawca równoważący rynek. W sierpniu wyeksportowała 299,100 t rzepaku, o 41% więcej niż w lipcu i wyraźnie więcej niż rok wcześniej; Chiny odebrały 167,500 t, a Francja 64,700 t. Na październik i listopad zakontraktowano już około 333,000 t rzepaku na eksport, wobec ponad 1.5 miliona t pszenicy. Zbiory rzepaku w Australii w sezonie 2026/27 szacuje się na 7.86 miliona t, co wzmacnia jej rolę jako kluczowego pochodzenia zarówno dla Europy, jak i Azji.

Fundamenty i kompleks olejów roślinnych

Fundamenty rynku oleju palmowego w Malezji wywierają znaczącą presję na szerszy kompleks olejów roślinnych. Szacuje się, że zapasy we wrześniu wzrosły o 22% do rekordowych 3.45 miliona t, przekraczając poprzedni szczyt 3.22 miliona t z grudnia 2018 r. Produkcja wzrosła o 16% do 2.11 miliona t, podczas gdy eksport spadł o 12% do 1.13 miliona t, prowadząc do gwałtownego wzrostu zapasów.

W reakcji grudniowy kontrakt na olej palmowy na Bursa Malaysia spadł o 18 MYR do 4,560 MYR/t (około 1,117 USD/t), pod presją zarówno wysokich oczekiwanych zapasów, jak i ponad 2% spadku cen ropy naftowej. Duża dostępność oleju palmowego po konkurencyjnych cenach zawęża przestrzeń cenową dla oleju rzepakowego w mieszankach biodiesla i zastosowaniach spożywczych, pośrednio ograniczając wzrost cen nasion rzepaku.

Po stronie popytu polityka biopaliwowa USA nadal faworyzuje olej sojowy jako podstawowy surowiec. W lipcu amerykańskie zakłady przetwórcze zużyły 1.687 miliarda funtów oleju sojowego, o 8.4% więcej m/m i 52% więcej r/r. Sam sektor odnawialnego diesla skonsumował 871 milionów funtów (około 395,000 t), przy czym olej sojowy stanowił ponad 40% wszystkich niskoemisyjnych surowców. Zużycie oleju rzepakowego w amerykańskich biopaliwach wzrosło zaledwie o 3% do 330 milionów funtów (około 150,000 t), co podkreśla jego stosunkowo niewielki udział na tym rynku.

Brazylia jednocześnie zwiększa moce przerobu soi: w 2026 r. wzrosły one o 13% do 86.4 miliona t, a w tym roku oczekuje się przerobu 63.5 miliona t soi. Ten wzrost dostępności śruty sojowej i oleju sojowego nasila globalną konkurencję dla oleju rzepakowego zarówno na rynkach paszowych, jak i paliwowych.

Pogoda i perspektywy regionalne

Obecną dynamikę cen rzepaku kształtują w większym stopniu logistyka, konkurencyjne uprawy i zapasy olejów roślinnych niż dotkliwy stres pogodowy. W regionie Morza Czarnego głównym problemem jest bezpieczeństwo portów i logistyka rzeczna, a nie perspektywy plonów dla dopiero zasianych zbiorów w 2027 r. W Australii niedawne warunki zasadniczo sprzyjały szacowanym zbiorom 7.86 miliona t w sezonie 2026/27, utrzymując wysoką dostępność eksportową.

W najbliższych dniach w kluczowych regionach produkcyjnych nie oczekuje się poważnego szoku pogodowego, który natychmiast ograniczyłby podaż rzepaku w najbliższym terminie. Rynki skupią się natomiast na tempie ukraińskiego eksportu koleją i szlakami dunajskimi, marżach przerobu w UE oraz wszelkich zmianach w mandatach biopaliwowych, które mogłyby przesunąć popyt na olej między palmowym, sojowym i rzepakowym.

Perspektywy handlowe

• Unijne tłocznie i producenci biodiesla mogą skorzystać z etapowego zwiększania pokrycia przy spadkach cen w pobliżu strefy 500 EUR/t dla MATIF Nov/Feb, ze względu na atrakcyjne różnice względem kanadyjskiej canoli oraz utrzymującą się dostępność z Ukrainy i Australii.
• Producenci w Ukrainie i UE powinni rozważyć zabezpieczenie części produkcji w sezonie 2026/27 przed dalszymi spadkami wynikającymi z wysokich zapasów oleju palmowego i dużej podaży biopaliw opartych na soi, zachowując jednocześnie elastyczność na wypadek ponownych zakłóceń logistycznych w regionie Morza Czarnego.
• Handlujący aktywnie na korytarzach dunajskich i kolejowych powinni uważnie monitorować koszty frachtu i bezpieczeństwo portów, ponieważ dalsza eskalacja mogłaby poszerzyć bazę na rynku unijnym i tymczasowo wesprzeć najbliższe kontrakty terminowe.

3-dniowa prognoza cen

• Rzepak MATIF/Euronext: Ruch boczny do nieznacznie słabszego w pobliżu obecnych poziomów około 506 EUR/t, w miarę jak rynek przyswaja informacje o wysokich zapasach oleju palmowego i stabilnym przerobie soi.
• Rynek fizyczny UE (FOB Francja, tłocznie w Niemczech/Europie Środkowej): Stabilnie do umiarkowanie słabiej, przy ofertach zasadniczo zgodnych z MATIF z niewielką bazą.
• Ukraina (CPT/FCA, Dunaj i kolej do UE): Nastawienie pozostaje spadkowe ze względu na ryzyko logistyczne i tańsze nasiona słonecznika, choć silny popyt w UE powinien ograniczyć głębsze dyskonta w bardzo krótkim terminie.