Rzepak stabilny na MATIF, podczas gdy ukraiński eksport konsoliduje się za pośrednictwem nowej spółdzielni

Kontrakty terminowe na rzepak utrzymują się zasadniczo stabilnie na giełdzie Euronext, podczas gdy kanola na ICE lekko zyskuje, a premie fizyczne w Ukrainie i we Francji dostosowują się, zaś w regionie Morza Czarnego powstają nowe struktury eksportowe. Rynek obecnie równoważy mocne północnoamerykańskie kontrakty terminowe na kanolę i stabilny europejski rzepak ze zmieniającą się logistyką oraz presją na marże w całym łańcuchu nasion oleistych. Nowa ukraińska spółdzielnia rolników konsoliduje małych i średnich producentów w partie odpowiednie do eksportu, podczas gdy rosyjski eksport zbóż i olejów przenosi się z południowej części Morza Czarnego do portów bałtyckich. Jednocześnie zmieniające się debaty regulacyjne dotyczące biopaliw w Kanadzie oraz podwyższone koszty paliwa w amerykańskim sektorze rolnym kształtują średnioterminowe oczekiwania dotyczące popytu i kosztów nasion oleistych, w tym rzepaku i kanoli.

Ceny

Kontrakty terminowe na rzepak na giełdzie Euronext wykazują zasadniczo boczną strukturę, z łagodną inwersją między najbliższymi a dalszymi terminami. Kontrakt MATIF na rzepak z listopada 2026 r. jest kwotowany na poziomie 523,00 EUR/t, kontrakt z lutego 2027 r. na 561,00 EUR/t, a z maja 2027 r. na 563,00 EUR/t. W dalszych terminach sierpień 2027 r. znajduje się na poziomie 537,75 EUR/t, a listopad 2027 r. na 540,25 EUR/t, co wskazuje na ograniczony spread czasowy w kampanii 2027/28.

Po stronie rynku fizycznego najnowsze notowania wskazują na zróżnicowaną dynamikę regionalną. Rzepak pochodzenia francuskiego FOB Paryż jest wskazywany na poziomie 0,64 EUR/kg, podczas gdy pochodzenie ukraińskie jest tańsze: rzepak klasy 1 < 35 mcm CPT Odessa na poziomie 0,445 EUR/kg oraz rzepak o minimalnej zawartości oleju 42% FCA Kijów na poziomie 0,45 EUR/kg, a FCA Odessa na poziomie 0,46 EUR/kg. Utrzymuje to konkurencyjność cenową regionu Morza Czarnego na rynkach importowych w porównaniu z pochodzeniem unijnym.

Podaż i popyt

W Ukrainie nowo utworzona spółdzielnia rolnicza Agroiednist Ukraine wyłania się jako istotny czynnik strukturalny po stronie eksportu. Od rejestracji w czerwcu liczba członków wzrosła do ponad 200, głównie małych i średnich gospodarstw. Rzepak znajduje się obecnie w centrum jej działalności, a średni miesięczny eksport wynosi około 30 000 ton, zapewniając członkom dostęp do większych partii eksportowych i bezpośrednich odbiorców zagranicznych.

Logistyka spółdzielni jest elastyczna: wolumeny przemieszczają się przez region Odessy, centra magazynowe w centralnej i zachodniej Ukrainie lub drogą lądową do Polski. Co istotne dla kształtowania cen, łączone wolumeny w niektórych przypadkach zapewniły ceny skupu, jak się podaje, o około 1 000 UAH/t wyższe od konkurencyjnych lokalnych ofert. Wskazuje to na większą siłę negocjacyjną w porównaniu z tradycyjnymi pośrednikami i wspiera lokalne marże producentów pomimo ogólnie niższych poziomów cen w regionie Morza Czarnego względem Europy Zachodniej.

Rosyjska logistyka zbóż i nasion oleistych jednocześnie odchodzi od bardziej narażonych portów południowej części Morza Czarnego. Grupa Rusagro wstrzymała budowę własnego terminalu w rejonie Morza Azowskiego i Czarnego z powodu sytuacji geopolitycznej oraz wysokich kosztów finansowania, a zamiast tego poszukuje dodatkowych mocy w terminalach należących do podmiotów trzecich dla około 2 mln ton eksportu olejów roślinnych rocznie. Wrześniowy przeładunek zbóż w Noworosyjsku spadł do 177 800 ton z niemal 2,4 mln ton rok wcześniej, podczas gdy wolumeny w Tuapse prawie się zmniejszyły o połowę, do 102 700 ton.

Eksport w coraz większym stopniu przenosi się do portów bałtyckich: Ust-Ługa obsłużyła 530 200 ton, a Wysock 342 000 ton, razem odpowiadając za około połowę rosyjskiego eksportu zbóż we wrześniu, który łącznie spadł do 1,7 mln ton. Dla rynków rzepaku i kanoli ta redystrybucja oznacza potencjalne zmiany stawek frachtowych i spreadów pochodzenia, przy czym załadunki bałtyckie zyskują na znaczeniu dla europejskich importerów oraz konkurencji z ukraińskim i unijnym rzepakiem.

Fundamenty i czynniki zewnętrzne

Kontrakty terminowe na kanolę ICE Canada dostarczają umiarkowanie byczego sygnału. Kanola z listopada 2026 r. zamknęła się na poziomie 825,80 CAD/t, zyskując 6,40 CAD, czyli 0,78% w ciągu dnia, a najbliższe terminy z 2027 r. (od stycznia do lipca) również odnotowały wzrosty wynoszące około 0,7–1,0%. Mocne notowania odzwierciedlają utrzymujący się popyt na olej kanolowy w sektorze spożywczym i biopaliwowym oraz wspierają szeroki kompleks nasion oleistych pomimo stabilnych rozliczeń rzepaku na MATIF.

Dyskusje dotyczące polityki biopaliwowej w Kanadzie pozostają średnioterminowym czynnikiem niepewności. W zachodniej Kanadzie przetwarza się rocznie około 14 mln ton kanoli, a biopaliwa są kluczowym odbiorcą oleju kanolowego. Ewentualne zmiany w regulacjach Clean Fuel Regulations są przedmiotem debaty, ponieważ krajowi producenci etanolu zmagają się z silną konkurencją tańszego importu ze Stanów Zjednoczonych, który może być nawet o 35% tańszy dla kanadyjskich rafinerii. Silniejszy nacisk na krajowe biopaliwa wspierałby kanolę, a tym samym popyt powiązany z rzepakiem, podczas gdy złagodzenie obowiązków mogłoby stworzyć przeciwności popytowe.

Szerszy popyt na nasiona oleiste wspiera również solidny handel soją. Najnowszy raport USDA dotyczący kontroli eksportowych wykazał, że wysyłki soi ze Stanów Zjednoczonych wyniosły 1,138 mln ton w tygodniu zakończonym 1 października, o 45,3% więcej niż w poprzednim tygodniu i tylko nieznacznie mniej niż rok wcześniej. Skumulowany eksport w bieżącym roku gospodarczym osiągnął 3,986 mln ton, o 30,9% więcej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku, przy czym Chiny były dominującym nabywcą. Silne przepływy soi zazwyczaj wspierają kompleks olejów roślinnych, w tym olej rzepakowy, poprzez korelacje cenowe.

Po stronie energii i kosztów gwałtownie wyższe ceny oleju napędowego zwiększają presję na amerykańskich rolników podczas trwających zbiorów kukurydzy i soi, co ma znaczenie dla przyszłych decyzji dotyczących areału upraw nasion oleistych. W kluczowych stanach Środkowego Zachodu, takich jak Illinois, Michigan, Ohio i Indiana, ceny oleju napędowego we wrześniu były o ponad 3 USD za galon wyższe niż rok wcześniej, zwiększając koszty paliwa o około 12 500 USD na każde zebrane 1 000 akrów. W połączeniu z drogimi nasionami i środkami ochrony roślin presja kosztowa może wpłynąć na średnioterminową ekonomikę zasiewów w całym sektorze nasion oleistych.

Perspektywy pogody i logistyki

Logistyka Morza Czarnego pozostaje kluczową zmienną dla przepływów rzepaku i olejów roślinnych. Ukraiński eksport organizowany za pośrednictwem wielu korytarzy (portów w regionie Odessy, magazynów śródlądowych i połączeń kolejowych z Polską) częściowo ogranicza ryzyko zakłóceń na południu Morza Czarnego, podczas gdy Rosja przenosi się do portów bałtyckich, koncentrując przepływy dalej na północy. Wszelkie nowe ograniczenia na tych korytarzach mogłyby szybko zmniejszyć dostępną w Europie podaż rzepaku i kanoli w najbliższych terminach.

W Indiach import oleju słonecznikowego spadł we wrześniu o 36% w ujęciu miesięcznym, do 103 000 ton, najniższego poziomu od kwietnia 2022 r., z powodu utrzymujących się problemów logistycznych na Morzu Czarnym. Rafinerie zastąpiły go większym importem oleju palmowego, który wzrósł o 3,5%, do 810 000 ton, podczas gdy import oleju sojowego nieznacznie się zmniejszył po rekordzie z sierpnia. Mniejsze dostawy oleju słonecznikowego w połączeniu z sezonowo silniejszym popytem świątecznym prawdopodobnie utrzymają mocny popyt na olej palmowy, pośrednio wspierając szersze minimum cenowe olejów roślinnych, które również stanowi podstawę dla oleju rzepakowego.

Perspektywy handlowe

• Stabilnie do mocniej w najbliższym terminie: Przy stabilnym rzepaku na MATIF i umacniającej się kanoli na ICE ryzyko cenowe na najbliższe dni jest lekko wzrostowe, szczególnie jeśli logistyka Morza Czarnego napotka nowe zakłócenia.
• Obserwować bazę ukraińską: Konkurencyjne ukraińskie kwotowania CPT/FCA wobec francuskiego FOB sugerują utrzymującą się presję na premie za pochodzenie unijne; poziomy bazy w Odessie i Kijowie pozostają kluczowymi wskaźnikami konkurencyjności eksportu w najbliższym terminie.
• Polityka i energia jako czynniki średnioterminowe: Rozwój regulacji dotyczących biopaliw w Kanadzie oraz utrzymujące się wysokie koszty oleju napędowego w Ameryce Północnej mogą zmienić ekonomikę areału i przetwórstwa, przemawiając za zachowaniem elastyczności w przypadku długoterminowych zabezpieczeń.
• Zarządzanie ryzykiem: Konsumenci mogą rozważyć stopniowe zwiększanie pokrycia przy spadkach, podczas gdy producenci mający dostęp do korzystniejszych struktur cenowych spółdzielni mogą wykorzystać obecne poziomy kontraktów terminowych do zabezpieczenia marż.

3-dniowa prognoza kierunkowa

• Rzepak MATIF (lis 26): Ruch boczny do lekkiego umocnienia w pobliżu 523,00 EUR/t, gdy rynek śledzi kanolę i nastroje w szerszym kompleksie olejów roślinnych.
• Rynek fizyczny UE (FR FOB, UA CPT/FCA): Oczekuje się stabilnych różnic, przy utrzymaniu przez Francję premii względem ukraińskiego pochodzenia i ograniczonych krótkoterminowych zmianach w logistyce.
• Kanola ICE: Umiarkowanie wzrostowe nastawienie po ostatniej zwyżkowej sesji, lecz podatność na zmiany cen ropy naftowej i ogólnego apetytu na ryzyko na rynkach surowcowych.