Rajstopa rośnie po szoku na rynku oleju słonecznikowego z Morza Czarnego i zacieśnieniu bilansu w UE

Rynki rzepaku umacniają się, ponieważ handlowcy na nowo wyceniają ryzyka dla olejów roślinnych z regionu Morza Czarnego: kontrakty terminowe na rzepak w Paryżu przebiły poziom 550 EUR/t po raz pierwszy od lutego 2023 r., wspierane obawami o zakłócenia przepływów oleju słonecznikowego z Ukrainy i Rosji oraz bardziej napięty bilans w Europie. Dodatkowym wsparciem dla kompleksu są odporne ceny canoli w Winnipeg oraz utrzymujące się obawy o plony rzepaku w UE po stresie pogodowym na wcześniejszym etapie sezonu. Choć globalne perspektywy podaży nasion oleistych pozostają generalnie komfortowe, kombinacja ryzyka logistycznego w regionie Morza Czarnego, podwyżek rosyjskich ceł eksportowych na olej słonecznikowy oraz mniej obfitych zbiorów w UE przesuwa dodatkowy popyt w kierunku oleju rzepakowego. Ceny fizyczne na Ukrainie i we Francji umocniły się w ostatnich tygodniach, przy czym poziomy basis są podtrzymywane przez pobliski popyt przerobowy i biodieslowy oraz odnowioną premię za ryzyko w korytarzu Morza Czarnego.

Ceny

Ceny rzepaku weszły w wyraźną fazę odbicia. Na Euronext kontrakt front-month na rzepak powrócił powyżej poziomu 550 EUR/t, nienotowanego od lutego 2023 r., głównie za sprawą rosnących obaw o zakłócenia eksportu oleju słonecznikowego z regionu Morza Czarnego.

Kontrakty terminowe na canolę ICE w Winnipeg odzwierciedlają tę siłę: kontrakt listopadowy niedawno zamknął się powyżej 800 CAD/t po raz pierwszy od września 2023 r., na poziomie około 810 CAD/t (około 504 EUR/t), co podkreśla szerszy, mocny ton w kompleksie nasion oleistych. Na rynku fizycznym ostatnie oferty indykatywne pokazują ukraiński rzepak w okolicach 510–520 EUR/t FCA (przy założeniu 1000 kg na tonę) oraz francuskie wartości FOB blisko 680 EUR/t, co odzwierciedla solidny popyt eksportowy i przerobowy.

Podaż i popyt

Handlowcy uważnie śledzą rozwój sytuacji wokół Morza Czarnego po ostatnich rosyjskich atakach, które uszkodziły duży terminal oleju słonecznikowego czołowego ukraińskiego eksportera w regionie Odessy i tymczasowo wstrzymały działalność w Czarnomorsku. Ograniczyło to efektywne zdolności eksportowe Ukrainy w zakresie oleju słonecznikowego i spotęgowało obawy o dalsze przerwy w przepływach olejów roślinnych przez Morze Czarne.

Jednocześnie Rosja podniosła na lipiec cła eksportowe na olej słonecznikowy, a transport przez Morze Azowskie i Cieśninę Kerczeńską napotyka wzmożone ograniczenia związane z kwestiami bezpieczeństwa. Łącznie czynniki te ograniczają dostępność i przewidywalność eksportu oleju słonecznikowego z regionu Morza Czarnego, skłaniając rafinerie i producentów biodiesla do dywersyfikacji surowców i zwiększając względną atrakcyjność oleju rzepakowego, szczególnie w Europie.

Po stronie produkcji, zbiory rzepaku w UE w sezonie 2026/27 nie są już postrzegane jako nadmierne. Po ogólnie dobrym początku, epizody wiosennych chłodów i fal upałów na początku lata obniżyły oczekiwania plonów w części Europy północno-wschodniej i środkowej, a niektóre ośrodki analityczne sygnalizują obecnie ryzyko spadku całkowitej produkcji poniżej 20 mln ton w scenariuszu pesymistycznym. Wzmacnia to umiarkowanie napięty bilans, zwłaszcza w połączeniu ze strukturalnie silnym popytem ze strony sektora biodiesla.

Fundamenty i czynniki zewnętrzne

Kluczowa zmiana fundamentalna dotyczy strony olejowej, a nie nasiennej. Strukturalne zakłócenia w logistyce i infrastrukturze regionu Morza Czarnego, obejmujące uszkodzenia ukraińskich terminali zbożowych i oleju słonecznikowego oraz ryzyko ponownych ataków, wprowadzają nową premię za ryzyko do przepływów handlu olejami roślinnymi. Dodatkowo działania rosyjskiej polityki — wyższe cła eksportowe na olej słonecznikowy — jeszcze bardziej ograniczają swobodnie dostępne wolumeny z regionu.

Rzepak i canola korzystają więc na efektach substytucji. Choć globalna podaż nasion oleistych pozostaje generalnie obfita, nabywcy, którzy wcześniej polegali na konkurencyjnie wycenianym oleju słonecznikowym z regionu Morza Czarnego, zabezpieczają ryzyko podaży, zwiększając pokrycie w oleju rzepakowym, szczególnie na IV kw. 2026 r. i I kw. 2027 r. Widać to zarówno we wzrostach kontraktów terminowych na rzepak na Euronext, jak i w umacniających się różnicach cenowych dla rzepaku wysokotłuszczowego na Ukrainie i w Europie Zachodniej.

W szerszym kompleksie oleistym najnowsze dane USDA dotyczące kondycji upraw soi w USA nieco pozytywnie zaskoczyły: 66% zasiewów oceniono jako dobre lub bardzo dobre — o jeden punkt więcej niż tydzień wcześniej i lepiej od oczekiwań rynku. Ciąży to notowaniom soi na CBOT, częściowo równoważąc byczą historię na rynku olejów roślinnych. W przypadku rzepaku działa to jako łagodne ograniczenie potencjału wzrostowego w krótkim terminie, ale nie neguje specyficznego wsparcia związanego z regionem Morza Czarnego.

Pogoda i perspektywy upraw

Pogoda pozostaje czynnikiem drugorzędnym, ale istotnym dla rzepaku. W UE wcześniejsza susza i epizody upałów już obniżyły prognozy plonów rzepaku ozimego nieco poniżej średniej z ostatnich pięciu lat w kilku regionach, choć ostatnio chłodniejsze i bardziej wilgotne warunki w części Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej zapobiegły bardziej wyraźnemu pogorszeniu sytuacji.

W Kanadzie na ogół sprzyjające warunki wegetacji poprawiły perspektywy produkcji canoli, ograniczając skrajne skoki cen i utrzymując notowania ICE canola w linii, a nie jako lidera ostatniej zwyżki. O ile nie pojawią się nowe, niekorzystne zjawiska pogodowe, głównym czynnikiem ryzyka wzrostu cen rzepaku i canoli w nadchodzących tygodniach pozostaje dalsza eskalacja zakłóceń eksportu z regionu Morza Czarnego, a nie straty produkcyjne.

Perspektywy rynku i handlu

W krótkim terminie rynek rzepaku prawdopodobnie pozostanie wspierany, o ile eksport oleju słonecznikowego z regionu Morza Czarnego będzie ograniczony, a oczekiwania podaży rzepaku w UE pozostaną po bardziej napiętej stronie. Jednocześnie ostatnie wybicie powyżej 550 EUR/t na Euronext sugeruje, że istotna część premii za ryzyko jest już w cenach, a rynek będzie wrażliwy na wszelkie oznaki normalizacji przepływów eksportowych z Ukrainy lub zmian polityki w Rosji.

Równocześnie niższe ceny kompleksu soi w Chicago, jeśli się utrzymają, mogą ograniczyć dalsze wzrosty rzepaku poprzez łagodzenie globalnych benchmarków dla śruty białkowej i olejów. Oczekuje się więc utrzymania podwyższonej zmienności, przy czym ryzyko nagłówkowe wokół infrastruktury i szlaków żeglugowych na Morzu Czarnym prawdopodobnie będzie wywoływać gwałtowne, śróddzienne ruchy zarówno na rynku terminowym, jak i kasowym.

Skoncentrowane wnioski dla handlu

• Tłocznie i rafinerie (UE): Rozważ przedłużenie zabezpieczenia w rzepaku i oleju rzepakowym do I kw. 2027 r. przy spadkach cen, biorąc pod uwagę utrzymującą się niepewność co do przepływów oleju słonecznikowego z regionu Morza Czarnego oraz mniej komfortowy bilans w UE.
• Producenci (Ukraina i UE): Wykorzystaj obecną siłę powyżej 550 EUR/t na Euronext i mocne oferty na rynku fizycznym (510–520 EUR/t FCA na Ukrainie, około 680 EUR/t FOB Francja), aby zabezpieczyć marże na części oczekiwanej produkcji, zachowując jednocześnie pewną ekspozycję na dalszy wzrost cen związany z sytuacją w regionie Morza Czarnego.
• Importerzy (MENA, Azja): Dywersyfikuj się od silnej zależności od oleju słonecznikowego z Morza Czarnego poprzez domieszki dodatkowego oleju rzepakowego tam, gdzie jest to technicznie możliwe, i uważnie monitoruj stawki frachtu oraz premie ubezpieczeniowe dla wysyłek przez Odessę i alternatywne porty UE.
• Spekulanci: Relacja ryzyka do zysku sprzyja umiarkowanie konstruktywnemu nastawieniu, ale przy ścisłym zarządzaniu ryzykiem. Rozważ kupno na korektach w kierunku wcześniejszych stref wsparcia zamiast gonienia za wzrostami po nowych nagłówkach geopolitycznych.

3-dniowa indykacja cenowa i kierunkowe nastawienie (EUR)

• Kontrakt front month na rzepak, Euronext Paryż: Konsolidacja powyżej 550 EUR/t z lekkim nastawieniem wzrostowym, dzienny zakres wahań około 545–565 EUR/t przy obecnej zmienności.
• Ukraiński rzepak (FCA Odessa/Kijów, 42% oleju): Stabilny do nieco mocniejszego w okolicach 510–520 EUR/t, wspierany przez regionalne ryzyko logistyczne i krajowy popyt przerobowy.
• Francuski rzepak (FOB Paryż): Ruch boczny do lekko wzrostowego w pobliżu 675–685 EUR/t, gdy eksporterzy testują gotowość nabywców do płacenia premii za ryzyko związane z Morzem Czarnym.