Escalacja w Cieśninie Ormuz pogłębia wstrząs logistyczny na globalnych rynkach olejów nasiennych i jadalnych

Nowa eskalacja militarna wokół Cieśniny Ormuz gwałtownie zwiększa ryzyko operacyjne dla statków w Zatoce, przedłużając dwumiesięczne zakłócenia w jednym z kluczowych korytarzy energetycznych i nawozowych na świecie. Choć uwaga skupia się na ropie naftowej i produktach, efekty uboczne przenikają do towarów rolnych poprzez koszty transportu, paliwa i nawozów oraz zmienione przepływy handlowe w olejach roślinnych i olejach nasiennych.

Firmy żeglugowe zgłaszają, że setki statków są efektywnie uwięzione w Zatoce Perskiej, podczas gdy USA i Iran prowadzą wymianę ognia, negocjując warunki ponownego otwarcia cieśniny, która jest w dużej mierze zamknięta od końca lutego na początku wojny w Iranie. Ostatnie wysiłki USA w ramach “Projektu Wolność” mające na celu eskortę ruchu handlowego wywołały dalsze ataki na statki wojenne i handlowe oraz uderzenia na hub naftowy w Fujairah w ZEA, podkreślając kruchość jakiegokolwiek zawieszenia broni i utrzymując wysokie składki ubezpieczeniowe oraz stawki frachtowe.

Wprowadzenie

Od 28 lutego 2026 roku Iran mocno ograniczył żeglugę przez Cieśninę Ormuz w odpowiedzi na ataki USA i Izraela, przekształcając najważniejszy punkt zatorowy energetyczny na świecie w aktywną strefę wojenną. Pomimo przerywanych sygnałów dotyczących zawieszenia broni, Iran ostrzegł, że kontroluje cieśninę i będzie atakował statki, które nie koordynują działań z jego siłami.

W dniach 3-6 maja USA uruchomiły, a następnie częściowo wstrzymały “Projekt Wolność”, operację morską mającą na celu prowadzenie uwięzionych tankowców i statków towarowych przez ten korytarz. Od tego czasu zgłaszane są liczne ataki na statki handlowe oraz infrastrukturę energetyczną w Zatoce, w tym uszkodzenia statków usiłujących przejść oraz nowe ataki na hub w Fujairah. Choć bezpośredni wpływ widoczny jest w sektorze ropy naftowej, szerszy kompleks towarów, w tym zboża, oleje nasienne i nawozy, dostosowuje się teraz do przedłużających się zakłóceń w regionalnej logistyce i dostawach surowców.

🌍 Bezpośredni wpływ na rynek

Efektywne zamknięcie Cieśniny Ormuz już teraz spowodowało, co Międzynarodowa Agencja Energetyczna określa jako największe zakłócenie dostaw ropy w nowoczesnej historii rynku, prowadząc cenę Brent do poziomu powyżej 100 USD za baryłkę w marcu i utrzymując wysoką premię ryzyka. Dla rynków rolnych oznacza to wyższe koszty bunkrowania, podwyższone stawki czarterowe oraz droższe nawozy azotowe pochodzące z gazu ziemnego, szczególnie mocznik i amoniak transportowane od producentów z Zatoki.

Przepływy eksportowe oleju opałowego, LPG i nawozów azotowych od producentów w Katarze, Arabii Saudyjskiej, Kuwejcie, ZEA i Iranie napotykają przerywane opóźnienia lub kierowanie na dłuższe, droższe trasy. Linie kontenerowe i breakbulk obsługujące azjatyckich i afrykańskich importerów żywności przez huby w Zatoce również są dotknięte przez przeciążenie i dodatkowe opłaty związane z ryzykiem wojennym. Ta inflacja kosztów przenika do cen dostarczanych zbóż, ryżu, cukru i olejów roślinnych w MENA i Azji Południowej, nawet tam, gdzie dostawy pochodzenia są obfite.

📦 Zakłócenia w łańcuchu dostaw

Kongestia w portach i na kotwicowiskach w terminalach Zatoki zaostrzyła się, gdy setki statków czeka na bezpieczne przejście lub rozkazy przeprowadzenia innych manewrów, co prowadzi do zablokowania tonarzy i zaostrzenia rynku tankowców oraz statków towarowych na całym świecie. Premie ubezpieczeniowe związane z ryzykiem wojennym pozostają znacznie wyższe dla wszelkich wezwan w szerszym regionie Zatoki, co podnosi koszty lądowe transportów żywności do państw Rady Współpracy Zatoki (GCC) i dalej.

Dla nawozów, ograniczona logistyka eksportowa i wyższy fracht od producentów z Zatoki mogą doprowadzić do zaostrzenia dostępności przed kluczowymi oknami siewu w Azji i Ameryce Łacińskiej, a efekty cenowe są już widoczne w benchmarkach nawozów azotowych. Choć większość globalnych przesyłek zbóż i olejów nasiennych nie przechodzi bezpośrednio przez Cieśninę Ormuz, wyższe koszty paliw i frachtu erodują marże na kruszenie i import, zwłaszcza dla wrażliwych na ceny nabywców w Afryce Północnej i Wschodniej.

Niektórzy operatorzy próbują przekierować przesyłki przez alternatywne źródła paliw i nawozów, w tym Afrykę Północną, Morze Czarne i Amerykę, ale przepływy te są ograniczone przez moce przerobowe, a w przypadku Morza Czarnego, narażone na własne ryzyka związane z wojną wokół ukraińskich i rosyjskich portów.

📊 Towary potencjalnie dotknięte

• Oleje roślinne (olej palmowy, olej sojowy, olej rzepakowy, olej słonecznikowy) – Wyższe koszty energii i frachtu, a także niepewność na rynkach paliwowych zwiększają atrakcyjność olejów roślinnych jako surowców do biopaliw, jednocześnie podnosząc koszty logistyki dla eksportu z Azji Południowo-Wschodniej, Morza Czarnego i Europy.
• Olej nasienny (soja, rzepak, nasiona słonecznika) – Marże kruszenia są naciskane przez wyższe koszty energii i frachtu; niektórzy importerzy mogą opóźniać zakupy lub przechodzić do pobliskich źródeł, aby zarządzać narażeniem na fracht i ubezpieczenie.
• Nawozy (mocznik, amoniak, fosforany) – Producenci z Zatoki są kluczowymi eksporterami; zakłócenia i wyższe koszty transportu mogą zaostrzyć globalną dostępność, podnosząc koszty wejścia dla rolników na całym świecie.
• Pszenica i jęczmień – Państwa MENA i Zatoki w dużej mierze polegają na imporcie; wzrost stawek frachtu i składek ubezpieczeniowych za wezwania w regionie wpłynie na ceny CIF, a potencjalnie także na obciążenia rządowych dotacji.
• Ryż i cukier – Choć zwykle transportowane z Azji i Brazylii przez alternatywne trasy, przewoźnicy mogą przeliczyć ceny usług w portach wysokiego ryzyka, podnosząc koszty dostawy podstawowych produktów żywnościowych.

🌎 Regionalne implikacje handlowe

Rynki MENA i Zatoki, zależne od importu, są najbardziej narażone, ponieważ jednocześnie borykają się z wyższymi kosztami dostaw dla paliw, nawozów i ładunków żywnościowych oraz ryzykiem sporadycznych zakłóceń portowych. To może przyspieszyć działania polityczne na rzecz dywersyfikacji dostawców, zwiększenia strategicznych zapasów zboża i priorytetowania długoterminowych umów z politycznie zbieżnymi źródłami.

Eksporterzy odlegli od Cieśniny Ormuz, ale z stabilną logistyką, tacy jak Brazylia, Argentyna, UE i Ameryka Północna, mogą korzystać na stopniowym popycie na alternatywne źródła paliw, nawozów i olejów nasiennych, zwłaszcza jeśli produkty z Zatoki będą nadal ograniczone lub będą miały surowe premie ryzyka. Pochodzenie z Morza Czarnego może zdobyć część tego popytu, ale pozostaje narażone na ataki na porty i infrastrukturę zarówno w Ukrainie, jak i w Rosji.

Dla olejów jadalnych, nabywcy w Azji Południowej i na Bliskim Wschodzie mogą dostosować swój mix zakupowy między olejem palmowym, sojowym i słonecznikowym w zależności od względnych spreadów frachtowych i ryzyka specyficznego dla źródła. Producenci biopaliw w Europie i Azji prawdopodobnie ponownie ocenią ekonomię surowców, ponieważ zarówno rynki paliw kopalnych, jak i olejów roślinnych przeliczą ryzyko wojny i frachtu.

🧭 Prognoza rynkowa

W krótkim okresie rynki rolne mogą nadal obserwować pośrednią zmienność powiązaną z ryzykiem nagłówkowym w Zatoce i wahaniami cen ropy naftowej. Wiarygodne porozumienie polityczne w celu ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz i deeskalacji ataków mogłoby rozwiązać część obecnej premii ryzyka w energii i frachcie, łagodząc presję kosztową na zboża, oleje nasienne i nawozy.

Z drugiej strony, jakiekolwiek dalsze ataki na żeglugę handlową lub infrastrukturę energetyczną, czy też załamanie negocjacji dotyczących “Projektu Wolność”, wzmocni oczekiwania na długotrwały wstrząs logistyczny. Handlowcy dokładnie monitorować będą dane dotyczące ruchu tankowców, ceny ubezpieczeń związanych z ryzykiem wojennym, przepływy eksportowe nawozów z Zatoki oraz zmiany w popycie importowym z MENA i Azji Południowej jako kluczowe wskaźniki.

Wgląd w rynek CMB

Pogłębiający się kryzys w Cieśninie Ormuz przekształcił się z opowieści energetycznej w szerszy wstrząs logistyczny i kosztowy dla globalnych łańcuchów dostaw rolnych. Chociaż fizyczna dostępność większości zbóż i olejów nasiennych pozostaje odpowiednia, wyższe koszty paliw, frachtu i nawozów zaostrzają marże w całym łańcuchu wartości i przekształcają trasy handlowe.

Dla traderów towarowych i nabywców przemysłowych strategicznym imperatywem jest dwuaspektowe podejście: dywersyfikacja wystawionych źródeł i tras w miarę możliwości z pojedynczych punktów zatorowych oraz uwzględnienie długotrwałych scenariuszy wysokiego ryzyka frachtu i materiałów w strategiach ustalania cen, zabezpieczeń i zaopatrzenia. Dopóki nie zostanie osiągnięte trwałe porozumienie polityczne, zmienność związana z Cieśniną Ormuz pozostanie kluczowym czynnikiem ryzyka na rynkach olejów nasiennych, olejów roślinnych i nawozów.