Wzrastający konflikt na Bliskim Wschodzie oraz intensyfikacja ukraińskich ataków dronowych na rosyjską infrastrukturę naftową łączą się, aby zaostrzyć globalne rynki energetyczne, z ropą Brent handlującą znacznie powyżej 110 USD za baryłkę, a ryzyko logistyczne wzrasta wokół kluczowych hubów eksportowych. Te wydarzenia wpływają na ceny produktów rafinowanych i LPG, a traderzy oraz użytkownicy downstream przygotowują się na wyższe koszty oraz większą zmienność w maju.
Dla łańcuchów dostaw produktów rolnych i żywności, połączenie wyższych cen bunkrowych i paliw, dłuższych tras tankowców oraz rosnącej premii ryzyka na przesyłach przez narażone korytarze podniesie koszty logistyki, szczególnie dla rynków zależnych od importu w Azji, Afryce i Europie.
Nagłówek
Wojna w Iranie i ukraińskie ataki dronowe na rosyjskie obiekty naftowe pogłębiają wstrząs paliwowy, zwiększając koszty w łańcuchach dostaw agri-food
Wprowadzenie
Wojna w Iranie w 2026 roku wywołała poważne zakłócenia globalnych przepływów ropy po kampanii koalicji USA–Izrael i ruchach Iranu wokół Cieśniny Hormuz, kluczowego węzła, który wcześniej obsługiwał około jednej piątej globalnego handlu ropą oraz podobny udział w wolumenach LNG. Ostatnie analizy wskazują na znaczne zmniejszenie ruchu tankowców i utrzymujące się ryzyko dostaw, nawet gdy prowadzone są negocjacje dotyczące ograniczonego wznowienia.
W międzyczasie Ukraina intensyfikowała długozasięgowe ataki dronowe na rosyjskie obiekty naftowe i terminale eksportowe, uderzając w rafinerie i miejsca składowania w Tuapse nad Morzem Czarnym oraz głębiej w Rosji w regionach takich jak Perm i Orenburg. Te ataki spowodowały spadek rosyjskiej zdolności rafinacyjnej i zakłóciły logikę eksportu w czasie, gdy globalne rynki już są napięte z powodu zakłóceń na Bliskim Wschodzie.
🌍 Natychmiastowy wpływ na rynek
Benchmarki ropy wzrosły do najwyższych poziomów od początku wojny w Iranie, z Brent ostatnio handlującą w okolicach 110–115 USD za baryłkę, ponieważ traderzy uwzględniają długotrwałe przerwy w dostawach z Zatoki oraz wyższe premie ryzyka geopolitycznego. Wysokie ceny ropy zwiększają koszty benzyny, oleju napędowego, paliw morskich i LPG, bezpośrednio wpływając na fracht, operacje rolnicze i przetwórstwo żywności.
Zamknięcie i częściowe wznowienie Hormuz, połączone z przekierowaniem eksportu z Zatoki przez dłuższe trasy i alternatywne terminale, wydłuża czasy rejsów i zaostrza dostępność tankowców. Jednocześnie uszkodzenia rosyjskiej infrastruktury eksportowej i rafinacyjnej na Morzu Czarnym i Bałtyckim ograniczają przepływy oleju opałowego, oleju napędowego i LPG do Europy, Afryki Północnej i części Azji, co zwiększa poleganie na alternatywnych dostawcach i ładunkach spotowych.
📦 Zakłócenia w łańcuchu dostaw
Logistyka energetyczna i paliwowa jest pod presją na kilku osiach. W Zatoce, zakłócony ruch w Hormuz i obawy o bezpieczeństwo doprowadziły do wyraźnego spadku transytów tankowców oraz sporadycznego zatłoczenia, gdy statki czekają lub zmieniają kurs na bezpieczniejsze drogi. Niektórzy producenci rozważają przekierowanie za pośrednictwem Morza Czerwonego lub wewnętrznych rurociągów, lecz ograniczenia pojemności ograniczają zakres i szybkość dostosowań, szczególnie dla LPG i kondensatów.
Na linii Rosja–Ukraina, powtarzające się ataki na obiekty takie jak rafineria w Tuapse i inne aktywa powiązane z Rosnieftem uszkodziły zbiorniki magazynowe, urządzenia załadunkowe i powiązaną infrastrukturę transportową, tymczasowo ograniczając możliwość eksportu produktów rafinowanych. Ocen rynku wskazują, że ukraińskie ataki wyłączyły znaczną część zdolności rafinacyjnej Rosji od początku 2024 roku i okresowo zakłóciły do dziesięciu procent zachodniej zdolności eksportu ropy, tworząc sporadyczne niedobory oleju napędowego i oleju opałowego na rynkach docelowych.
Dla surowców rolnych oznacza to wyższe i bardziej zmienne dodatkowe opłaty bunkrowe w umowach frachtowych, premie dostosowane do ryzyka dla przesyłek przechodzących przez narażone szlaki morskie oraz potencjalne opóźnienia, gdy operatorzy zmieniają trasy wokół stref konfliktu. Kontenery i statki masowe obsługujące handel zbożami, nasionami oleistymi, cukrem i nawozami muszą coraz bardziej konkurować z ładunkami energii o przestrzeń na statkach na alternatywnych trasach.
📊 Potencjalnie dotknięte towary
- Zboża i nasiona oleiste (pszenica, kukurydza, soja, rzepak) – Wyższe ceny paliwa bunkrowego i stawki frachtowe podnoszą koszty importu CIF, szczególnie do Afryki Północnej, na Bliski Wschód i do Azji, podczas gdy jakiekolwiek zatłoczenia w hubach Morza Czarnego lub Morza Śródziemnego mogą spowolnić eksport.
- Ryż – Kluczowi eksporterzy azjatyccy mogą ponieść wyższe koszty transportu na dłuższych trasach wokół wód dotkniętych konfliktem, podnosząc ceny dostaw do Afryki Zachodniej i na Bliski Wschód.
- Cukier – Brazylia, Indie i Tajlandia mogą odnotować wyższe koszty frachtu i ubezpieczenia dla eksportu surowego i rafinowanego cukru, co może przełożyć się na globalne benchmarki.
- Oleje roślinne (olej słonecznikowy, olej palmowy, olej sojowy) – Zakłócenia w logistyce energetycznej Morza Czarnego i wyższe koszty paliwa wpływają na eksport oleju słonecznikowego z regionu, podczas gdy wysokie stawki frachtowe wpływają na przepływy oleju palmowego i sojowego do Bliskiego Wschodu i Europy.
- Nawozy (mocznik, amoniak, potas, fosforany) – Energochłonna produkcja i zależność od surowców powiązanych z gazem sprawiają, że nawozy azotowe są szczególnie wrażliwe na utrzymujące się wzrosty cen ropy i gazu, wpływając na struktury kosztów rolników na całym świecie.
- LPG i propan/butan do gotowania i przemysłu agro – Zakłócenia w produkcji LPG oraz kanałach eksportowych w Zatoce i Rosji zaostrzają podaż, podnosząc ceny hurtowe i wpływając na koszty przetwórstwa żywności, suszenia zbóż i sektora hotelarskiego w krajach uzależnionych od importu.
🌎 Regionalne implikacje handlowe
Importujący w Europie, Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie mają podwójną ekspozycję: zależność od rosyjskich produktów rafinowanych i LPG oraz podatność na zakłócenia w dostawach z Zatoki i dłuższe trasy tankowców. W wyniku tego coraz bardziej zwracają się w stronę alternatywnych dostawców w Amerykach, Afryce Zachodniej i Azji, często przy wyższych kosztach frachtu i premii.
Z kolei eksporterzy w USA, Brazylii i częściach Ameryki Łacińskiej mogą zyskać na silniejszym popycie na zarówno ropę naftową, jak i produkty rafinowane, w tym paliwa morskie i LPG, jak również na surowce rolnicze, których tradycyjne łańcuchy dostaw przez Morze Czarne lub Zatokę stają się mniej niezawodne. Jednak ograniczenia infrastruktury i pojemności – porty, rurociągi i dostępność tankowców – ograniczają, jak szybko te regiony mogą w pełni zrekompensować utratę przepływów z Bliskiego Wschodu i Rosji.
Azjatyccy importerzy, szczególnie w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, mogą doświadczyć intensywnej konkurencji o ładunki spotowe oleju napędowego, LPG i nawozów, z mniejszymi nabywcami narażonymi na najsilniejsze wzrosty kosztów dostaw i wymagań kredytowych.
🧭 Prognozy rynkowe
W krótkim okresie rynki energii i frachtu prawdopodobnie pozostaną napięte i zmienne, ponieważ konflikt w Iranie i ukraińskie ataki na rosyjską infrastrukturę naftową rozwiną się. Traderzy dokładnie monitorują wszelkie dalsze uszkodzenia terminali eksportowych, rafinerii lub korytarzy transportowych, a także ruchy dyplomatyczne wokół Hormuz i Morza Czarnego, które mogą zarówno złagodzić, jak i zaostrzyć ryzyko dostaw.
Dla rynków towarów rolnych, głównym kanałem transmisyjnym jest inflacja kosztów, a nie natychmiastowe niedobory fizyczne. Wysokie koszty paliwa i transportu, w połączeniu z wyższymi cenami nawozów, mogą wywierać presję na marże rolnicze przed zbliżającymi się cyklami sadzenia i zbiorów, wspierając dolne ograniczenia cenowe dla kluczowych podstawowych produktów, nawet jeśli fundamenty plonów pozostają odpowiednie.
Wgląd w rynek CMB
Skrzyżowanie zakłóceń przepływów energii w Zatoce z wojną w Iranie a kampanią Ukrainy przeciwko rosyjskiej infrastrukturze naftowej oznacza strukturalny szok dla globalnej logistyki paliwowej, który wykracza daleko poza kompleks energetyczny. Dla uczestników sektora rolnictwa i żywności, środowisko wskazuje na trwale wyższe bazy kosztów dla frachtu, materiałów i paliw przetwórczych, z regionalnymi różnicami napędzanymi bliskością do alternatywnych dostawców.
Zarządzanie ryzykiem będzie kluczowe: nabywcy i traderzy towarów powinni ponownie ocenić ekspozycję na trasy sąsiadujące z konfliktami, rozważyć zdywersyfikowane źródła i strategie frachtowe oraz uwzględnić podwyższone koszty powiązane z energią przy podejmowaniu decyzji o cenach i hedgingu na pozostałą część 2026 roku.
